توليد ميگو در جهان

توليد جهاني ميگو شامل دريايي و پرورشي مي‌باشد که  بر اساس آمار منتشر شده از سوي فائو ميزان توليد جهاني ميگو براي اولين بار در سال 2003 ميلادي از مرز 5 ميليون تن گذشت كه اين افزايش ناشي از رشد توليد در پرورش ميگو بوده است. [15]

ميزان توليد آبزيان دريايي در سال‌های اخير داراي نرخ رشد نزولي بوده است. صيد بي رويه، كاهش ذخاير و افزايش جهاني قيمت سوخت تاثير منفي بر صيادي در اقيانوس‌ها به ويژه صيد ميگو داشته است. ميگو از آبزيان با ارزش اقتصادي بالا است که با توجه به رشد يافتگي و توسعه صيادي آن، انتظار افزايش كل صيد چنداني را از آن نمي‌توان داشت. مطابق آمار سازمان فائو روند توليد كل آبزيان در سال 2006 بالغ بر 157.8 ميليون تن بوده که از اين مقدار سهم صيد آبزيان دريايي 93.1 تن و ميزان توليد محصولات آبزي پروري در اين سال 66.7 ميليون تن بوده است. ميزان صيد جهاني ميگوي دريايي در سال 2006 برابر 3460003 تن  و كل توليد جهاني ميگو ( آبزي پروري و صيد ) در اين سال 6606921 تن بوده است. بالاترين آمار مستند صيد ميگو در خليج فارس 16000 تن و در آبهاي ايران 9850 تن در  سال 1379 بوده است.[16]

افزايش تقاضا براي آبزيان و محدود بودن ذخاير دريايي موجب گرديده تا آبزي پروري به عنوان مهمترين راه تامين پروتئين مورد نياز جمعيت روبه رشد جهان و جهت كاهش فشار تلاش صيادي از درياها، و افزايش درآمد ساحل نشينان به ويژه در كشورهاي كم درآمد مورد توجه قرار گيرد. در سال‌هاي آتي توليد به روش آبزي‌پروري به ويژه گونه‌هايي نظير ميگو رشد دو رقمي خواهد داشت و توليد آبزيان پرورشي بر توليد آبزيان دريايي به عنوان منبع اصلي منابع پروتئيني خوراكي، پيشي خواهد گرفت. بر اساس برآورد‌هاي فائو, در صورتي که مصرف سرانه آبزيان ثابت بماند, در سال 2030 چهل ميليون تن آبزيان مازاد بر توليد کنوني، مورد نياز جامعه بشري است. [16]

بر خلاف پرورش ماهي تنوع گونه در ميگو پروري نسبتا ناچيز است. مهمترين گونه‌هاي پرورشي عبارتند از ميگوي ببري سياه[1] و ميگوي سفيد غربي[2]. در حالي كه پرورش ميگوي سفيد غربي تا پايان قرن بيستم عموما به قاره آمريكا محدود مي‌شد اما در چند سال اخير اين گونه به حوزه كشورهاي آسيايي وارد شده و در برخي از كشورها رفته رفته به گونه غالب تبديل مي‌شود. در فهرست حدود بيست گونه پرورشي نام‌هاي ديگري مانند ميگوي موزي[3] و ميگوي سفيد هندي[4] را مي‌توان مشاهده نمود كه سهم اندكي از توليد ميگوي پرورشي را به خود اختصاص مي­دهند. به طوركلي توليد ميگوي در جهان در سال‌هاي اخير رشد قابل ملاحظه‌اي را نشان مي‌دهد . توسعه اين صنعت نه تنها به دليل افزايش توليد پرورش دهندگان و توليد كنندگان بزرگ اين محصول بوده، بلكه سهم ساير كشورها در كل توليد جهاني نشان مي‌دهد پرورش دهندگان جديدي به اين صنعت روي آورده اند و روز به روز به تعداد آنها افزوده مي‌شود. [14]

دکتر فوجي ناگا, دانشمند ژاپني، به عنوان پدر پرورش ميگوي جهان شناخته مي‌شود. وي در سال 1933 براي اولين بار ميگو را در تانک وادار به تخم‌ريزي نمود و در سال 1940 موفق به پرورش ميگو, تا اندازه تجاري, در شرايط مصنوعي (تانک) گرديد. [16]

در منطقه خليج فارس در کويت تحقيقات در زمينه تکثير و پرورش ميگو بوسيله دکتر يوشيما اينوموتو، محقق ژاپني، از نوامبر 1969 تا اکتبر 1970 بنا به دعوت انستيتو علمي و تحقيقاتي کويت انجام گرفت. [16]

از سال 1980 تا سال 2004 ميزان صيد ميگو از دريا 3/2 برابر شده در حالي که پرورش ميگو در همين مدت 34 برابر گرديده است.  آمار فائو نشان مي‌دهد که توليد ميگوي پرورشي از 917315 تن در سال 1996 به 3146918 تن در سال 2006 رسيده است. عمده‌ترين كشورهاي توليد كننده ميگوي پرورشي در جهان و درصد توليد آنها در سال 2006 به ترتيب عبارتند از: چين 39%، تايلند 16%، ويتنام 11%، اندونزي 11%، هند 4%، مکزيک 4% و برزيل 2%.[16]

در سال 2005 ميگوي پا سفيد غربي[5] با توليد 1193248 تن و 4/56  درصد, مونودون با 710806 تن و 33.59 درصد و ميگوي موزي با توليد 81105 تن و 3.83 درصد, سهم عمده‌اي را در توليد جهاني آبزي پروري دارا بوده‌اند. اين نسبت در سال 2006 به توليد 2128825 تن و 67.6  درصدي وانامي, 645408 تن و 20.5 درصد مونودون و 96833 تن و 3.1 درصدي ميگوي موزي رسيد. نزديک به 85% توليد ميگوي وانامي، طي اين سال‌ها مربوط به مناطق آسيايي است که اين ميگو گونه بومي آنجا نمي‌باشد. [16]

پرورش ميگوي وانامي در کشورهاي جنوب شرق آسيا از سال‌هاي آغازين دهه 1990 آغاز شد و به سرعت رشد کرد. اين روند ادامه دارد و در بسياري از نقاط جهان ميگوي وانامي جايگزين ميگوي مونودون شده است. توليد ميگوي مونودون از سال 1993 تا 2005 يک و نيم برابر شده ولي توليد ميگوي وانامي در همين مقطع 7/14 برابر بوده است. در مجموع توليد وانامي در سال 2005، 68/1 برابر مونودون گزارش شده است. پرورش ميگوي اينديکوس از 150 تن در سال 1980 به 9/10 هزار تن در سال 1994 رسيد و پس از آن تا سال 1999 تقريبا ثابت ماند. از سال 2000 تا 2004 روند آن صعودي بوده و از 4/16 هزار تن به 33 هزار تن رسيده است. [16]

عمده‌ترين كشورهاي توليد كننده ميگوي پرورشي در جهان چين، تايلند، اندونزي، اكوادور، هند و ويتنام می‌باشند. بر اساس آمار منتشر شده از سازمان جهاني خوار و بار كشور چين در حال حاضر بزرگترين توليد كننده ميگوي بوده و به اين ترتيب به حاكميت تايلند به عنوان بزرگترين توليد كننده ميگوي پايان داده است. اگر چه آماري كه توسط مقامات چيني در زمينه توليدات آبزي پروري و از جمله توليد ميگوي پرورشي منتشر شده به طور رسمي از سوي فائو مورد ترديد قرار گرفته و تلويحا به آن خدشه وارد نموده‌اند، اما افزايش توليد در اين كشور را نمي‌توان ناديده گرفت. تايلند، ويتنام و اندونزي از جمله كشورهاي آسيايي هستند كه در زمره بزرگترين توليدكنندگان و طبيعتا صادرکنندگان ميگوي قرار دارند. در حالي كه اكوادور براي سال‌ها بزرگترين توليد کننده ميگو در نيمکره غربي به شمار مي‌رفت اکنون برزيل به عنوان يکي ديگر از توليد کنندگان مهم قاره آمريکا خود نمايي مي‌کند. [14]

نگاهي به وضعيت پرورش ميگو در كشورهايي نظير پرو و برزيل و سرمايه گذاري براي ايجاد مزارع جديد گوياي اين حقيقت است كه عليرغم تشديد رقابت در بازار جهاني ميگو كماكان تقاضا و ظرفيت مناسبي براي توسعه وجود دارد ليكن در اين رقابت كشورهايي تاب مقاومت خواهند داشت كه سرمايه‌گذاري‌هاي لازم را در زنجيره توليد از تحقيق و توليد دانش فني تا فرآوري و بازاريابي به نحو مناسبي به اجرا گذارند. كاري كه برخي از كشورهاي آسياي جنوب شرقي نظير تايلند و مالزي و حتي ويتنام از چندين سال قبل آغاز نموده و با افزايش بهره‌وري مزارع و كاهش هزينه‌هاي توليد در ميدان رقابت با ديگر توليد كنندگان كماكان گوي سبقت را مي‌ربايند. [14]

 

[1] Penaeus monodon

[2] Litopenaeus vanammi

[3] Fenneropenaeus merguiensis

[4] Fenneropeaneus indicu

[5] Litopenaeus vannamei