قالب نمايش راديويي را دارد.
براي نمونه جريان حضور تعدادي از شيعيان بعد از شهادت امام رضا(ع) براي بيعت با امام جواد(ع) در مدينه را مي‌توان نام برد. اگر بخواهيم اين روايت تاريخي را در قالب نمايش راديويي، بازنمايي کنيم به جرئت مي‌توان گفت اين روايت از ظرفيت نمايشي قابل ملاحظه‌اي براي نمايش راديويي برخوردار مي باشد.
آنچه اين روايت را جذاب مي‌کند، حضور تعدادي از شيعيان در مجلسي است که براي بيعت با شخصي آمده‌اند که جز افراد اندکي از آنها تا آن لحظه امام جواد(ع) را نديده است. آنها مي خواهند شخصي را ملاقات کنند که در کودکي دايه‌دار امر امامت شده است و اين مسئله براي اولين بار در تاريخ تشيع رخ نموده است. مسئله اصلي براي حضار ديدن امام و پرسش از اوست. يکي از ويژگي‌هاي که در نمايش راديويي وجود دارد، عدم تصويرگري است و اين موضوع پرداختن به روايت‌هايي از اين دسته را به راحتي امکان پذير مي نمايد.

دوم:بازنمايي براي تله تئاتر:
يکي از ظرفيت‌هاي مناسب مناظرات امام جواد(ع) بازنمايي آن براي تله تئاتر مي باشد. نياز مبرم جامعه به شناخت دقيق زندگي معصومين، خاصه‌ي امام جواد(ع) نقش قالب‌هاي هنري چون تله تئاتر را به خوبي نمايان مي‌کند. مناظره به خاطر شکل روايتش که مبتني بر گفت وگو است و از گذشته در حضور احاد جامعه به اجرا در مي‌آمده است، مي‌تواند با ورود به مديوم تلويزيون آن هم از دريچه ي تئاتر به تأثيرگذاري خوبي منجر شود.
قصه‌ها و روايت هاي تاريخي متعددي حول زندگي حضرت جواد(ع) وجود دارد که به آن پرداخته نشده است. به نظر مي رسد بيان نمونه‌اي از اين روايات مي تواند راهگشاي هنرمند عزيز در پرداختن هنرمندانه به زندگي امام جواد(ع) باشد.
در کتب تاريخي به دو نفر اشاره شده است که با وجود انتساب از ناحيه خلفيه ي عباسي به سمت فرماندار يا حاکم در سرزمين‌هاي اسلامي مشغول بودند ولي وجوهات شرعي اشان را محضر امام جواد(ع) مي‌فرستادند. يکي از آنها حاکم سيستان و ديگري حاکم بحرين بوده است.
اگر بخواهيم قصه‌ي اين دو شخصيت و ارادت آنها به امام جواد(ع) و تبعيت آنها از ولايت معصوم(ع) را بازنمايي کنيم، از مناسبترين بسترهاي پرداختن به آن گونه ي‌ هنري تله تئاتر است. شخصيت‌هاي که در دوران اختناق حکومت عباسي با پذيرش هر گونه خطري حاضر بودند، وظيفه ديني خود را اداء کنند و براي اين مهم از مال، جاه و جان خود مي‌گذشتند، بسيار ديدني و قابل تماشا هستند.
در دل اين روايت هرچند غير مستقيم به امام پرداخته مي‌شود اما بحث‌هايي چون تبعيت از امام، ارتباط با امام، حمايت از امام، تقيه در برابر دشمنان و حفظ تشيع در زمان بحران، به خوبي در متن روايت ديده مي‌شود.
از اين دسته قصه‌هاي تاريخي پيرامون زندگي امام جواد(ع) و شخصيت‌هاي مرتبط با ايشان، در تاريخ زياد ديده مي شود که مي‌توان با استفاده از قالب‌هاي هنري بخش مهمي از معارف و اصول شيعه را در هر روايتي گنجاند و براي مخاطب خود بيان کرد.
تله تئاتر به دليل همخواني بيشتر با روايات تاريخي و استفاده از ديالوگ‌هاي تاريخي در بيان هنري آن، قرابت بيشتري با گونه ي مناظره دارد.

پيشنهاد قالب‌هاي برنامه سازي با موضوع مورد پژوهش:

1- نمايش راديويي:

در اين بخش مي‌توان با تحليل شخصيت‌ها و واقعيات زمان امام جواد(ع) به ساخت برنامه‌هاي متعدد راديويي پرداخت. در اين بخش نويسنده ي اين پايان نامه با نوشتن نمايش راديويي با عنوان”راز اشک‌هاي بلورين” به عنوان کار عملي پايان‌نامه خود به زندگي دو شخص مؤثر در به شهادت رسيدن امام جواد(ع) مي‌پردازد و ضمن بيان چگونگي زندگي آنها بعد از شهادت امام به بيان قصه ي شهادت از از زبان آن‌ها مي‌پردازد.در ادامه نويسنده با دادن اطلاعات ضروري از اشخاص نمايش به علت فلاکت و دربه دري ام الفضل و ابن ابي دواد اشاره مي‌کند.نويسنده سعي کرده از شيوه‌ي جدال(مناظره) در نوشته خود استفاده کند و با استفاده از اين تکنيک، قصه نمايش خود را پيش ببرد. در اين نمايش ما با درگيري لفظي بين کارکترها مواجه هستيم که به نوعي در به وجود آمدن مناظرات امام و شهادت ايشان دخيل بوده‌اند.

سوژه‌هاي پيشنهادي براي نوشتن نمايش راديويي:

1. پرداختن به قصه تولد امام جواد(ع) در قالب جمله معروف امام رضا(ع) که به هنگام تولد ايشان فرمودند: مولودي با برکت‌تر از ايشان براي شيعه به دنيا نيامده است.
2. قصه رسيدن وجوهات حاکم بحرين به دست امام جواد(ع)
3. قصه رسيدن وجوهات حاکم سيستان به دست امام جواد(ع)
4. قصه، فرستادن هداياي مأمون براي امام جواد(ع) و باز پس فرستادن آنها توسط امام
5. قصه، چگونگي سفر امام از مدينه به بغداد در زمان مأمون
6. قصه ازدواج ايشان با ام الفضل دختر مأمون عباسي
7. قصه، تشکيک بعضي از سران شيعه در امامت حضرت جواد(ع) به خاطر سن کم ايشان (با محوريت جمله يونس بن عبد الرحمن در باب خردسالي امام).
8. قصه، چگونگي سفر دوم امام از مدينه به بغداد در زمان معتصم عباسي.
9. جريان شهادت امام و توطئه‌هاي پشت پرده.

2 – تله تئاتر:

در اين بخش با محور قرار دادن حوادث جاري بين سال‌هاي 195 تا 220 هجري مي‌تواند با پرداختن به بخشي از تاريخ زندگي امام به آثار هنري در قالب تله‌تئاتر، دست يافت.

موارد پيشنهادي و قصه‌هاي قابل ساخت و اجر براي تله‌تئاتر:

1- قصه، چگونگي ورود سرداران ترک به قلمرو خلفاي عباسي و نقش آ
نها در به شهادت رساندن ائمه(امام جواد(ع) و امام هادي و امام حسن عسگري(عليهم االسلام).

2- قصه، جريانات منحرف شيعي با محوريت گروه واقفيه و دشمني آنها با امام جواد(ع)

3- قصه، شيعيان قم و چگونگي ارتباط آنها با امام جواد(ع) با محوريت اشعري‌هاي قم

4- قصه، شيعيان اهواز و ارتباط آنها با امام جواد(ع) با محوريت علي ابن مهزيار

5- قصه، شاگردان امام جواد(ع) و کسب فيض از محضر ايشان با محوريت عبدالعظيم حسني(ع).

فصل پنجم: خاتمه و نتيجه‌گيري

نتيجه گيري:
گونه‌ي ادبي مناظره، جزء در دو مورد که در متن پايان‌نامه به آن اشاره شد، در موارد ديگر با داستان و نمايش فرق‌هاي زيادي دارد. البته همين دو وجه اشتراک(شخصيت و ديالوگ) باعث شد تا نگاهي تازه به ظرفيت‌هاي نمايشي در گونه‌ي ادبي مناظره بشود. در اين نوشتار با محور قرار گرفتن سه مناظره ي معروف امام جواد(ع) با مخالفانش، به جنبه‌هاي نمايشي نهفته در مناظرات اشاره شد.
مناظرات يکي از شيوه‌هاي مهم اطلاع رساني و گسترش علم در جامعه بوده است که انجام آن بحث‌هاي دامنه‌داري را در پي داشته است. با آنکه مناظره در فرهنگ اسلامي و ديدگاه معصومين برگرفته از کلام خداوند و بر مبناي جدال احسن است و بارها در برخورد علمي پيامبر و ائمه با خصم، رخ نموده است ولي در برهه‌اي از زمان به ابزاري براي مفاخره و مجادله‌هاي مرگبار توسط نااهلان بدل ‌شده است.
در زمان مأمون مناظره‌ها و بحث‌هاي علمي و ترجمه ي آثار غير اسلامي شدت يافته و در آن دوران مناظرات به بستري براي پاسخ دادن به چالش‌هاي علمي و فرهنگي جامعه بدل شده بود. در اين بين با شهادت امام رضا(ع) به دست مأمون، مخالفان شيعه گمان مي‌بردند با شهادت عالم ال محمد(ص) کسي ادامه دهنده راه حق و حقيقت نيست و از اين حيث خود را آسوده خاطر مي‌ديدند. با ورود امام جواد(ع) به بحث‌هاي علمي، آن هم در سن و سالي که از نظر عامه ي مردم، کودک تلقي مي‌شد، حضور مؤفق آن امام بزرگوار بار ديگر ترس و وحشت را گستره ي حکومت طاغوتي مأمون، سايه افکند.
در اين نوشتار ابتدا تلاش شده با بررسي کتاب‌هاي تاريخي شيعه، و مرحله بعد با نگاهي اجمالي به منابع اهل سنت، مطالب مورد نياز در زمينه ي پژوهش جمع آوري شود تا با تحليل و نگاه ميان رشته‌اي با ادبيات دراماتيک درهم آميزد و از دل تحليل مطالب با نگاه به ظرفيت‌ها و جنبه‌هاي نمايشي مناظرات امام جواد(ع) براي خوانندگان و نويسندگان حوزه ي ادبيات نمايشي، مطالب و سوژه‌هاي قابل ساخت ارائه دهد.
هرچند در زمينه‌ ي زندگي امام جواد(ع) بيش از دويست صفحه مطلب تاريخي و روايي در کتب تاريخي به چشم نمي‌خورد و در پرداختن به زندگي حضرت، نويسندگان و پژوهشگران بيشتر از تحليل‌هاي شخصي بهره برده‌اند ولي با نگاه دقيق‌تر به وقايع و رخ‌دادهاي زندگي امام جواد(ع) مي‌توانيم در قالب‌هاي هنري به بيان آن رخدادها و وقايع بپردازيم. شايد يکي از دست آوردهاي اين نوشتار اين باشد که موضوعي را که در ابتدا بعضي از اساتيد گمان مي‌بردند قابل بررسي نيست و يا پتانسيل نوشتن پايان‌نامه‌ را ندارد با تلاش مختصري به زمينه، براي پژوهش‌هاي ديگري در موضوع” ظرفيت هاي نمايشي در مناظرات امام جواد(ع)” بدل شده است. از آنجايي که طبع بشر با هيجان و تضادها گره‌ خورده است و مناظره در هر زمان و مکاني اتفاق بيفتد، جمع کثيري را به خود مشغول مي‌کند، لازم است با تحليل دقيق‌تر مناظرات معصومين به شيوه‌ي مناسب براي استفاده از گونه‌ ي ادبي در مسير رشد و ترقي علمي و فرهنگي جامعه بپردازيم.

پيشنهادات:
اکنون که به سطرهاي پاياني اين نوشتار نزديک مي‌شوم لازم است ياد آوري شود حدود يک سال از ساخت فيلمي با عنوان “باب المراد” که بخش‌هايي از آن در ايران و توسط کارگردان‌هاي عرب کارگرداني مي‌شود، مي‌گذرد. بسياري از فرهيختگان و دوستداران اهل بيت(عليهم‌السلام) از اين موضوع بي‌خبر هستند. به نظر مي‌رسد شيعيان ساير کشورها براي معرفي امام جواد(ع) از ما دغدغه ي بيشتري دارند و براي اين کار خود را بي‌نياز از مشورت با صاحب‌‌نظران حوزوي ما مي‌دانند. اين نکته ثابت مي‌کند اگر حوزه ي علميه و مرکز مذهبي ما به دنبال ساخت آثار هنري فاخر از زندگي معصومين، خاصه ي امام جواد(ع) نباشند ممکن است کساني دست به کار شوند که به قرائت خودشان از تاريخ سراغ زندگي امام بروند که همچون سريال باب المراد، طبعاتي در پي خواهد داشت.

پيشنهاد مي‌شود در زمينه ي زندگي امام جواد(ع) چند کار صورت پذيرد.

1ـ توليد نمايشنامه ي قابل اجرا در مدارس براي نوجوانان با موضوع امام جواد(ع) (نمايشنامه‌هايي که نبوغ و علم امام در کودکي را براي نوجوانان روشن سازد)
2ـ توليد نمايش‌هاي راديويي با موضوع امام جواد(ع)
3ـ توليد نمايش راديويي با موضوع معجزات امام جواد(ع)
4ـ توليد نمايش راديويي با موضوع مناظرات امام جواد(ع)


دیدگاهتان را بنویسید