مفهوم کارايي[1]

در حوزه علم اقتصاد کارايي به صورت نسبت ستانده به نهاده تعريف شده است و مقدار آن همواره کوچکتر از يک مي باشد. در اين حالت بنگاهي کاراتر تلقي مي شود که براي توليد محصولات خود از نهاده هاي کمتري استفاده کرده باشد.به عبارت ديگر روي مرز توليد قرار گرفته باشد .(يعني با حداقل نهاده مقدار معيني ستانده توليد کند).(طلوعي اشلقي،1386:ص 24)

انواع کارايي:

الف) کارايي فني

کارايي فني نشان دهنده ميزان توانايي يک بنگاه براي حداکثرسازي ميزان توليد با توجه به منابع و عوامل توليد مشخص  شده است . به عبارت ديگر ميزان توانايي تبديل وروديهايي مانند نيروي انساني ، ماشين آلات و… به خروجي ها ، در مقايسه با بهترين عملکرد ، توسط کارايي فني سنجيده مي شود.( پيرس ،1997:ص48)

 

ب) کارايي تخصيصي

اين نوع کارايي بر توليد بهترين ترکيب محصولات با استفاده از کم هزينه ترين ترکيب ورودي ها دلالت دارد. در ادبيات روش تحليل پوششي داده ها ، ميزان تخصيص بهينه ي عوامل توليد با توجه به قيمت هاي نسبي درجه کارايي تخصيصي را نشان مي دهد . کارايي تخصيصي به يک عامل برون زا يعني قيمت نهاده ها بستگي دارد و با تغيير قيمت هاي نسبي تغيير پيدا مي کند.( چارنز ،کوپر و رودرز،1978:صص429-444)

ج) کارايي اقتصادي

کارايي اقتصادي عبارت است از نسبت ميزان محصول قابل استفاده به نسبت ميزان منابع توليدي که براي توليد آن محصول به کار گرفته شده است . قابل استفاده بودن محصول و يا ارزش آن در جامعه به وسيله پول تعيين مي گردد. کارايي اقتصادي به ترکيب کارايي فني و تخصيصي  نيز اطلاق مي شود . يک سازمان در صورتي از لحاظ اقتصادي کارا خواهد بود که از نظر فني و تخصيصي کارا باشد . کارايي اقتصادي از حاصل ضرب امتياز کارايي فني و تخصيصي به دست مي آيد .

د) کارايي ساختاري

کارايي ساختاري يک صنعت از متوسط وزن کارايي شرکت هاي آن صنعت به دست مي آيد. با استفاده از معيار کارايي ساختاري مي توان کارايي صنايع مختلف با محصولات متفاوت را مقايسه کرد .(امامي ميبدي،1380:ص146)

ه) کارايي مقياس

کارايي مقياس يک واحد از نسبت کارايي مشاهده شده آن واحد به کارايي در مقياس بهينه به دست مي آيد . هدف اين کارايي ، توليد در مقياس بهينه مي باشد .(مهرگان،1383:ص118-121)

[1]– Effictiveness