دانلود پایان نامه

2-1-4-1- احکام لقطه غیر حیوانی
لقطه چنانچه گفتیم به مالی یا کالایی گفته می شودکه گمشده باشد و در دست ملتقط باشد که در تعریف لقطه و ارکان آن ذکر کردیم .
هرگاه کسی مال گمشده ای را بیابد، دو صورت دارد:
1 – ارزش لقطه کمتر از یک درهم باشد
اگر مال پیدا شده به اندازهی کمتر از یک درهم باشد، شخص یابنده می تواند آن مال را مورد استفاده قرار دهد و تملک نماید و در آن تصرف داشته باشد و در این صورت، برداشتن و مالک شدن مطلقاً بدون تعریف، جایز است. خواه در حرم مکه باشد یا در غیر حرم. (محقق حلی، 1408 هـ .ق، ج3 ، ص 1403-1402)
برداشتن مال گمشده مطلقاً کراهت دارد، به ویژه برای فاسق که کراهت مؤکد دارد. در صورتی که فاسق فقیر هم باشد، کراهت وی شدیدتر است. چنانچه از حضرت علی (ع) روایت است که فرمود: حذر باد شما را از لقطه، پس به درستی که آن گمشدهی مؤمن است و حریقی است از حریق جهنم. (محمدبن کعب، 1378، ج2 ، ص164)
قانون مدنی هم می گوید: هر کس مالی پیدا کند که قیمت آن کمتر از ده شاهی می باشد، می تواند آن را تملک کند یا این که آن را به طور امانت نزد خود نگه دارد تا صاحب وی پیدا شود. (قانون مدنی ماده 163)
هرگاه اموال یافته شده کمتر از یک درهم باشد، شخص یابنده می تواند آن را تصرف کند و به تملک درآورد و ادلّهی این کار از نظر ما امامیه، اجماع و فقها و روایت امام صادق (ع) است؛ علماء اجماع دارند که «فی کان دون درهم جاز اخذه و الانتفاع به» ( نجفی، 1367 هـ .ق، ج38، ص278)
از نظر آیت الله (وحیدی و فاضل و سبحانی) اگر مالی پیدا کند که نشانه دارد و قیمت آن از یک درهم کمتر است، چنانچه صاحب آن معلوم باشد و انسان نداند راضی است یا نه، نمی تواند بدون اجازهی او آن را بردارد. و اگر صاحب آن معلوم نباشد، می تواند به قصد این که ملک خودش شود بردارد. (لنکرانی، 1426، ص463 و سبحانی 1439 هـ .ق، ص442 و وحیدی، 1428 هـ .ق، ص531)
و اگر صاحبش پیدا شد، اگر تلف نشد خود مال را تحویل ميدهد و در صورتی که تلف شده باشد، آیت الله فاضل می فرمایند: عوض آن را به او بدهد.
آیت الله سبحانی می فرمایند: نباید عوض آن را بدهد، بلکه اگر قصد ملک شدن هم نکرده و بدون تقصیر او تلف شود، دادن عوض بر او واجب نیست. (همان)
آیت الله وحیدی می فرمایند: در صورت تلف، عوض آن را به او بدهد.
و آیت الله بهجت در این مورد می فرمایند: اگر قیمت آن کمتر از یک درهم باشد و صاحب آن معلوم نباشد، می تواند به قصد این که ملک خودش شود، بردارد ولی اگر صاحب آن پیدا شد و آن را مطالبه کرد، در صورتی که برای او مشقت ندارد، بنابر احتیاط واجب باید عین مال او را برگرداند و اگر تلف شده، بنابر اظهر ضامن مثل یا قیمت آن نیست. ( بهجت، 1378 هـ .ق، ص408)
2 – ارزش لقطه بیشتر از یک درهم باشد
اگر قیمت لقطه یک درهم یا بیشتر باشد، کسی که آن را پیدا کرده باید یک سال در محل اجتماع مردم اعلان کند و همین قدر که مردم بگویند: فلانی در طول سال اعلان کرده و می کند، کافی است.
اگر انسان خودش نخواهد اعلان کند می تواند به کسی که اطمینان دارد، بگوید از طرف او اعلان نماید و چنانچه نگهداری یا معرفی آن هزینه داشته باشد، هزینه اش برعهده کسی است که آن را برداشته است. (لنکرانی ، 1426 هـ .ق، ص463) ( بهجت، 1378 هـ .ق، ص408) ( وحیدی، 1428 هـ .ق، ص531) ( سبحانی، 1439 هـ .ق، ص442)
اگر پس از گذشت یک سال صاحبش پیدا نشود، در اینجا چند صورت است:
آن را برای خود بردارد، به قصد اینکه هر وقت صاحبش پیدا شد، عوض آن را به او بدهد.
به صورت امانت برای او نگهداری کند که هر وقت پیدا شد به او بدهد.
از طرف صاحبش صدقه بدهد.
آن را به حاکم شرع بسپارد. ( سبحانی، 1439 هـ .ق، ص443 م 1995)
هر گاه کسی مال گمشده ای را که ارزش آن یک درهم یا بیشتر است، پیدا کند، دو احتمال وجود دارد:
در حرم باشد.
در غیر حرم باشد.
2-1-4-1-1- حکم گرفتن لقطه حرم
علامه حلی در كتاب تبصرة المتعلمین می فرماید: برداشتن لقطه حرم (مالی که در محدوده مکه پیدا می شود) حرام است. (حلی ج2 ص52)