ایمان و عمل صالح و روابط اجتماعی

تنها با یافتن علل [مادي – صوري، غائي- فاعلي] می توان به یک قانون کلی و شناخت حقیقی دربارۀ طبیعت رسید و این امر جز با نگاه آیت‌ و نشانه بودن به طبیعت، مقدور نیست.
علوم مختلف از یکدیگر گسسته نیستند و وحدتی ارگانیک بر آن‌ها حاکم است.
مبنای انسان‌‌شناختی
05-1 چیستی انسان
انسان موجودی است مرکب از جسم و روح، هدفمند، کمال جو، دارای کرامت و فطرت پاک است. غایت انسان قرب الهی است که به صورت اختیاری براساس ایمان و عمل صالح حاصل میشود.
05-2 رابطهانسان با خدا
نظریهتبیین گر رابطهانسان با خدا، نظریهخلیفهالهی انسان است این نظریه برگرفته از آیاتی است که حکایت از مقام انسان در دنیا میکند. از مجموع این مطالب استفاده میشود که جایگاه انسان در نظام خلقت، خلیفه بودن انسان است. این عنوان به خوبی رابطهانسان با خدا را به تصویر میکشد. خلیفه کسی است که نمیتواند نسبت به آنکه او را برگزیده است بی اعتنا باشد و می‌بایست تمامی دستورات اورا اجرا نماید تا عنوان خلیفه بر او صدق کند. مصداق واقعی خلیفه خداوند «نفس انسان کامل» است که رسول الله (ص) و حضرات معصومین هستند. هر اندازه انسان مطیع آن‌ها باشد، به همان اندازه به سوی مقام اصلی خویش که همان خلیفۀ خدا بودن است، صعود کرده‌است.
05-3 رابطهانسان با خود
انسان مالک خویشتن نیست، بلکه خدا مالک است. در نتیجه حوزه تصرفات او در وجود خویش محدود به اموری است که خداوند اجازه داده است. انسان در برابر خدا مسئول شمرده شده و حتی در برابر خود نیز مسئولیت دارد؛ بنابراین، وی مجاز به هرگونه تصرف در جان خود نیست. بلکه حدود تصرفات وی را شارع حکیم تعیین میکند. در این رویکرد نه تنها در حوزهروابط اجتماعی ارادهتشریعی خدا را نفی نمیشود بلکه با توجه به ماهیت انسان و ارتباط با خالق و هماهنگ با هدف قواعد حاکم بر روابط انسانها متأثر و مبتنی بر ارادهتشریعی خداوند دانسته میشود.
05-4 رابطهانسان با طبیعت
خداوند طبیعت را برای انسان مسخر کرده است. هدف این تسخیر این است که انسان با تصرف در آنها براساس خواست و ارادۀ خداوند و نه براساس زیاده‌خواهی‌ها و هواهای نفسانی، بتواند هم خود به سمت کمال و رشد حقیقی حرکت کند و هم با این تصرف، مانند مربی، طبیعت را نیز به سمت کمال و رشد حقیقی حرکت دهد.
05-5 رابطه نظام علمیمسلمانان با جامعه کفار
این مقوله به چند مصداق اصلی تقسیم می‌شود:
منع محبّت داشتن نسبت به آن‌ها
وجوب مرزبندی سیاسی با آن‌ها
تلاش در جهت خودکفایی و عدم نیاز به آن‌ها
امکان اخذ علم یا فناوری از آن‌ها ولی هوشمندانه و با احتیاط
ب- مبانی عمومی ارزشی
اصل آزادی
اصل سلطنت نکرده انسانی بر انسان دیگر: (اصل استقلال)
اصل ولایت متقابل و مسئولیت
اصل عدالت و شایستگی