تحقیق درباره مفهوم سرمایه اجتماعی و شبکه روابط اجتماعی

ایجاد پیوند بین جاذبه‌های فرهنگی از طریق ایجاد گره‌ها و شبکه‌های گردشگری در شهر؛
احیا و گسترش محورهای فرهنگی و تاریخی و پهنه‌های گردشگری با در نظر گرفتن موقعیت قرارگیری جاذبه‌ها.
در واقع‌بازآفرینی فرهنگی به کاربران و عاملان ذی‌النفع و ذی‌النفوذ اهمیت خاصی می‌دهد و در تجدید حیات زیرساخت‌های کهن، شکل‌دهی مجدد بافت‌های شهری و نو شدن جریان‌های اقتصادی از سرمایه‌های اجتماعی محلی سود می‌برد و از گردشگران و پتانسیل گردشگری به عنوان نیروی محرکه بازآفرینی استفاده می‌کند. جلب سرمایه و حضور مردم در بسیاری از شهرها به خصوص بافت‌های تاریخی به واسطه حضور گردشگر فرهنگی تحقق می‌پذیرد؛ بنابراین سرمایه‌گذاری در بخش صنعت گردشگری در حوضه فرهنگ، نه تنها اهداف اقتصادی و توسعه شهرها را برآورده می‌کند، بلکه به عنوان محرکی سازنده جهت بازآفرینی بافت‌های تاریخی و حفاظت از آثار و بافت‌های با ارزش کاربرد دارد. (تقوایی، 1387)
با نگاهی اجمالی به نقشه کاربری اراضی ) بافت تاریخی ( عقدا آنچه که جلب توجه می‌‌کند، تعدد و تنوع فضاهای مذهبی)تحت عناوین مختلف ؛ نظیر مسجد ، حسینیه ، تکیه ، حوزه علمیه و …) است ، که موضوعی در خور تامل می‌باشد و از طرفی برپایی مراسم‌های آیینی و مذهبی ، نظیر آیین‌های عاشورایی ، تعزیه خوانی و …همه ساله در ایام خاصی )محرم و صفر( جمعیت زیادی را به شهر جلب می‌کند که عمدتا اهالی کوچ کرده همین دیارند ، به طوری که شهر در این ایام جلوه و حیات سابق خود را بازمی یابد.
گردشگری فرهنگی و در این مورد خاص گردشگري مذهبی نوعی از گردشگری است که ریشه در باورها و اعتقادات دینی – مذهبی دارد، به مفهوم تخصصی خود فراتر از وابستگی به زمان و اوقات فراغت، عامل مهم جغرافیاي انسانی در شکل‌گیري مسافرت، ایجاد تمرکز و چشم انداز فرهنگی است (تقوایی و همکاران، 1389)
گردشگري مذهبی امروزه، در راستاي کسب درآمد و همچنین جهت حفظ میراث فرهنگی مورد توجه کشورهاي مختلف قرار گرفته است. در بعد داخلی توسعه گردشگري مذهبی می‌تواند درراستاي توسعه منطق‌هاي، افزایش اشتغال و در بعد ملی افزایش درآمد و حفظ میراث فرهنگی را به دنبال داشته باشد. (مؤمنی و همکاران، 14:1387)
گردشگران مذهبی مسافرین و دیدار کنندگانی هستند که همزمان با انگیزه‌هاي مذهبی اولیه، انگیزه‌هاي دیگر که ممکن است براي انواع گردشگري عادي باشد در هم می‌آمیزد، و اهداف سفر آنها چند منظوره و چند نقشی یا چند کارکردي با اولویت مذهبی است. از طرفی دیگر گردشگري مذهبی از فرصت‌ها استفاده می‌کند و به دیدن مکان‌هاي دیگر فرهنگی تفریحی می‌رود، اما زائر، تمام وقت خود را در مکان مقدسه صرف اعمال و دیدن مذهبی دینی میکند و هدف مسافرت آن، از معنویت درونی آن سرچشمه می‌گیرد.
امروزه، منابع و جاذبه هاي گردشگري در تمامی بخشهاي برنامه ریزي و مدیریتی گردشگري اهمیت فراوانی یافته است؛ لیکن استفاده از مواهب گردشگري جز با فراهم کردن بستر مناسب توسعه گردشگري و افزایش کیفیت فضاهای شهری و امکانپذیر نیست.
شهر عقدا با دارا بودن زیر ساخت های تاریخی و فرهنگی لازم ، می تواند هدف گردشگران زیادی قرار گیرد. از طرفی با توجه به پتانسیل های خاص مذهبی که ذکر شد همه ساله گردشگران زیادی را جهت انجام مراسم آیینی و مذهبی به شهر می کشاند .
از این دو پتانسیل گردشگری ارزشمند می توان در جهت احیای این شهر تاریخی به خوبی بهره جست و با برنامه ریزی مناسب و فراهم آوردن زیرساخت های لازم نظیر شرایط اقامت و اسکان مناسب با هدف بلند و کوتاه مدت می توان با جلب سرمایه و بهبود شرایط اجتماعی در احیا و باز زنده سازی این بافت ارزشمند و ثروت ملی بهره برد.
2-2-3-1 گردشگری مذهبی
گردشگری مذهبی یکی از قدیمی‌ترین و پررونق‌ترین گردشگری‌های گذشته و حال حاضر در سراسر جهان است که قدمت آن به فرهنگ دینی می‌رسد. اگر نگاهی به تاریخ گذشته در زمینه‌ی سفرها و گردش‌های مذهبی داشته باشیم به گردش‌های مذهبی چون مراسم مقدس یونانیان باستان در معابد آپلون و … سفرهای مصریان برای دیدار فراعنه و … ایرانیان باستان به معبد آناهیتا در کنگاور و … و نظایر آن بر‌می‌خوریم که هریک به گونه‌ای، قدمت و رواج این شکل از گردشگری را در میان ملل مختلف نشان می‌دهند. (مومنی، مظفر، قاسمی‌خانی، 1387، 14) گردشگري مذهبی که ریشه در باورها و اعتقادات دینی – مذهبی دارد، به مفهوم تخصصی خود فراتر از وابستگی به زمان و اوقات فراغت، عامل مهم جغرافیاي انسانی در شکل گیري مسافرت، ایجاد تمرکز و چشم انداز فرهنگی است (تقوایی وهمکاران،1389:37)
گردشگری مذهبی امروزه، در راستاي کسب درآمد و همچنین جهت حفظ میراث فرهنگی مورد توجه کشورهاي مختلف قرار گرفته است. در بعد داخلی توسعه گردشگري مذهبی می‌تواند در راستاي توسعه منطقه‌اي، افزایش اشتغال و در بعد ملی افزایش درآمد و حفظ میراث فرهنگی را به دنبال داشته باشد.
از دیدگاه محققان عوامل مختلفی در انجام گردشگري مذهبی توسط مردم موثر می‌باشد که از مهمترین آنها میتوان به کسب تجربه معنوي اشاره کرد. در واقع در گردشگري مذهبی، باورهاي دینی به عنوان هدف اصلی فعالیت گردشگري شناخته می‌شود. (محمدی یگانه ،چراغی، ولائی،10:1392)
در مفاهیم علمی تفاوت‌هایی میان گردشگري مذهبی و زیارت وجود دارد، به طور خلاصه می‌توان گفت، زائر(Pilgrim) به افرادي اطلاق می‌گردد که با انگیزه‌هاي فقط مذهبی )سفرهاي تک منظوره( سفر می‌کند.
اما گردشگران مذهبی (Religious Tourism) دیدارکنندگانی هستند که در مراسم و فعالیت‌هاي مذهبی و نظیر اینها شرکت می‌جویند و نیز از دیگر مکان‌هاي گردشگري هم دیدن می‌کنند. در واقع گردشگران مذهبی مسافرین و دیدار کنندگانی هستند که همزمان با انگیزه هاي مذهبی اولیه، انگیزه هاي دیگر که ممکن است براي انواع گردشگري عادي باشد در هم می آمیزد، و اهداف سفر آنها چند منظوره و چند نقشی یا چند کارکردي با اولویت مذهبی است. لذا گردشگر مذهبی از فرصتها استفاده میکند و به دیدن مکان هاي دیگر فرهنگی تفریحی می رود، اما زائر، تمام وقت خود را در مکان مقدسه صرف اعمال و دیدن مذهبی دینی میکند و هدف مسافرت آن، از معنویت درونی آن سرچشمه می گیرد. زائر خود را یک گردشگر محسوب نمی کند و حتی اگر از امکانات رفاهی گردشگري هم استفاده کند، رفتار او مشابه یک گردشگر نیست )سقایی،.(1390
یکی از اثراتی که گردشگري مذهبی بر روي جامعه میزبان دارد، تحولاتی است که در سرمایه اجتماعی این جوامع ایجاد میشود. سرمایه اجتماعی یک مفهوم فرارشته اي است که اخیرا مورد توجه بسیاري از شاخه هاي علوم انسانی قرار گرفته است. (فیلد 11:1384)
امروزه در جریان توسعه یک کشور در کنار انواع سرمایه (اعم از طبیعی، انسانی و مادي) سرمایه اجتماعی هم به عنوان برون داد و هم درون داد توسعه به شمار میرود (ازکیا و غفاري، 385،1389)
مفهوم سرمایه اجتماعی داراي تعاریف مختلفی میباشد. از دیدگاهی، سرمایه اجتماعی بخشی از ساختار روابط اجتماعی است که در برگیرنده هنجارها و شبکه روابط اجتماعی بوده که کنش اجتماعی را تسریح و به افراد امکان انجام عمل جمعی را میدهد. در تعارف دیگر، سرمایه اجتماعی به عنوان منابع در دسترس افراد و یا گروههاي اجتماعی و از طریق ارتباط به شبکه هاي اجتماعی و از ترکیب سه عامل اعتماد، هنجارها و شبکه ها میباشد که به تسریح کنش جمعی کمک میکند.