دانلود مقاله با موضوع غرب و شمال غرب ایران و فرم و عملکرد

می توان این آثار را تحلیل نمود. از نظر اشکال ظاهری تشابه کاملی میان این گورخمره ها و دیگر گورخمره های مکشوفه پارتی در سایر مناطق وجود دارد. در حالی که گورخمره سایر مناطق خصوصاً مناطق مرکزی و شمالی زاگرس، عمدتاً دارای نقوش معروف به نقوش طنابی هستند که به دلیل استحکام بیشتر خمره یک کمربند در بخش میانی آنها ایجاد شده است،
گورخمره های منطقه مریوان دارای کمربند های تزئینی مشابه شمشیر هستند که این یک ویژگی منحصر به فرد است.
گور خمره های مریوان علاوه بر فرم و عملکرد، با توجه به استفاده از جهت های مرسوم دفن گورخمره پارتی و ترکیب دو گورخمره، متعلق به دوران پارتی هستند(محمدی فر و صراف، 1383: 191-171).
4-2-8-4- کنگاور
قبور خمره ای کنگاور مربوط به قرن اول پیش از میلاد تا قرن اول میلادی است که بقایای آنها به صورت سالم و ناقص بدست آمده است و با درپوش و بدون لعاب ساخته شده اند. مرده را در خمره به حالت طاقباز قرار داده اند و صورت میت روبه معبد است و خمره را در همان جهتی که تابوت های سفالین را دفن کرده اند در گودی صخره نهاده و دهانه آن را با تخته سنگ مسدود کرده اند(تصویر4-30)(کامبخش فرد ،1377: 47). تزئینات خمره ها عبارتند از: نقوش زنجیره ای شکل بر گرداگرد خمره ها که از ویژگی های سفال پارتی است. از خمره های ناقص که از به هم پیوستن چند قطعه خمره ناقص و کامل جهت دفن اجساد استفاده شده است. خمره ها به ابعاد مختلف 150 سانتی متر طول و 45 تا 35 سانتی متر قطر دهانه و 80 سانتی متر قطر شکم و سه تا چهار سانتی متر ضخامت ساخته شده اند. نوارهای زنجیره ای ذکر شده به صورت نقش افزوده در فواصل مختلف خمره علاوه بر زیبای سبب استحکام و مقاومت خمره ها گردیده است. این خمره ها شبیه خمره هایی است که در تاق بستان و منطقه گرمی آذربایجان بدست آمده است. جهت خمره ها شرقی- غربی و شمالی- جنوبی است و سر اجساد به طرف شمال و غرب قرار دارد. در این خمره ها افراد بزرگسال به صورت جمع شده و درازکش و خوابیده به پهلوی چپ دیده می شوند. اشیاء این نوع قبور شامل ظروف سفالی از نوع کوزه های دو دسته پارتی است که از این قبور است(کامبخش فرد، 1374: 240-236).
4-2-8-5- تاق بستان
تاق بستان در دامنه کوه پراو در 6 کیلومتری شمال شرق کرمانشاه، در سمت راست جاده ای که از همدان می آید، واقع شده است. احتمالاً قبور خمره ای این ناحیه متعلق به قرن اول میلادی است. در این محل متجاوز از چهل خمره دفن جسد کشف شده است. خمره های مکشوفه در این محل به صورت سالم بوده و مانند نمونه های گرمی دارای درپوش سنگی است. این خمره ها بدون لعاب بوده و دارای تزئیناتی به صورت نوارهای زنجیره ای افزوده بر گرداگرد بدنه هستند. جهت این قبور شرقی- غربی بوده در حالیکه سر در طرف شرق قرار گرفته است. احتمالاً بزرگسال را در داخل این قبور دفن می کرده اند. اجساد به حالت نیمه جمع شده و خوابیده بر پهلوی راست قرار گرفته اند(شکل4-14)(تصویر4-31). متأسفانه گزارش حفاری این محل هنوز به طور کامل منتشر نشده و اطلاعات زیادی درباره مشخصات و جزئیات این قبور در دست نیست(کامبخش فرد، 1374: 239).
در زمستان سال 1348، هنگامی که کارگران شهرداری کرمانشاه مشغول احداث پارک جنگلی در تپه ها و ارتفاعات مشرف بر تاق بستان بودند که حین حفر چاله هایی برای غرس نهال، به ظروف سفالین کهن برخوردند. کار متوقف و آقای
کامبخش فرد مأمور شد که محل را بررسی کند. در نتیجه حفر دو ترانشه به فاصله 50 متر از یکدیگر، خمره های میت متفاوتی از دوره پارت یافت شد که اکثراً رو به خورشید مشرق در خاک مدفون بودند. در داخل خمره ها اموات دوران پارتی به پهلو قرار داشتند و اگر چه خمره ها بسیار مجلل و با وقار می نمودند، میراث آنها رشته های گردنبند و دانه های شیشه و سنگ بوده و به ندرت حلقه انگشتری و دستبند از برنز و آهن پوسیده یافت شد(کامبخش فرد، 1377: 45).
4-2-8-6- سنگ شیر همدان
در میان تدفین های بدست آمده در این محوطه به سه تابوت سفالین برخورد می کنیم که هر یک از دو خمره یا بیشتر تشکیل می شدند(آذرنوش،1355: 45). در یک مورد چهار خمره، تابوتی را تشکیل داده اند، بدین نحو که با بریدن قاعده و کف
خمره ای و قرار دادن آن در دهانه خمره دیگر فضای متناسبی برای جای دادن جسد فراهم آمده بود(تصویر4-32 و 4-33). نمونه این گونه تدفین را می توان در گرمی آذربایجان و طاق بستان نیز مشاهده کرد، با این تفاوت که در این نقاط تنها از یک خمره بزرگ استفاده کرده بودند. خمره های تدفینی همدان از یک نوع سفال ساخته شده و رنگ آجری دارد. تنها یکی از خمره هاست که با دو باند تزئینی زنجیری شکل، از طرح های تزئینی سفال عصر پارتی دارد و بقیه غالباً ساده و بدون تزئین هستند. ارتفاع یکی که کامل تر بود به 57 سانتی متر بالغ می شود، قطر قاعده همین خمره 26 سانتی متر است و قطر شکم یکی از این خمره ها به 54 سانتی متر می رسد(آذرنوش،1354 : 54-53).
4-2-9-گورخمره کوچک(تدفین ثانویه)
4-2-9-1-گورستان شغاب
این گورستان شامل استخواندان های سفالی و سنگی است که در داخل پشته های شن و ماسه تا سطح سنگ صدفی
(سنگ رسوبی منطقه) به امانت گذاشته شده اند. استخواندان های سفالی خمره هایی هستند که تقریباً قطر دهانه آنها 14 سانتی متر و ارتفاع آنها 87 سانتی متر و ضخامت آنها و به طور متوسط 5/1 سانتی متر است. پایه این خمره ها نوک تیز بود و از محل شروع تا انتها 18 سانتی متر طول دارند و قطر دارند و قطر کف این پایه ها در انتها 3 سانتی متر می باشد(تصویر4-34). بخشی از این پایه در برخی از خمره ها توپر بوده و در بعضی خمره ها میان تهی است(تصویر4-35). کیفیت این اسخواندان ها از لحاظ گل و نظم در فرم فاقد مرغوبیت چشمگیر است و رنگ نخودی بیرون آن با مغز سفال هماهنگی کامل دارد، یعنی مغز آن کربنیزه نشده است. سطح بیرونی سفال دارای لعاب گلی است و این استخواندان ها فاقد گردن می باشند. تنها تزئین این خمره ها چند خط افقی کم عمق است که در ناحیه فوقانی آنها ایجاد شده اند. به نظر می رسد که این استخواندان های سفالی جزء کالاهای وارداتی منطقه محسوب می شده اند چرا که وجود سوراخ هایی چند جهت وصالی در بدنه بعضی از قطعات باقی مانده از این خمره ها و استخواندان ها نشان می دهد که قبل از استفاده ترک داشته و بدیهی است که در صورت محلی بودن سفال و با توجه به رعایت ایزوله کردن داخل آن ها عدم استفاده از استخوان دان ها صدمه دیده منطقی تر به نظر می رسد. در داخل این استخواندان ها به منظور عدم نفوذ نمک و خصوصاً جهت جلوگیری از نفوذ آب دریا که موجب پوسیدگی استخوان می شود با قیر طبیعی اندود شده است.
در این گورستان به سفال های دیگری هم بر می خوریم که در طبقه سفال هایی قرار می گیرند که استفاده روزمره دارند. قطر کف این سفال ها در حدود 8 سانتی متر می باشد(تصویر4-36) و بعضی از آنها دارای دو دسته بوده و شیارهای موجود بر روی بدنه پاره ای از آنها به شیوه شیارهای خمره های تدفین می باشد. به نظر می رسد این کوزه ها به نوعی در تدفین مرده استفاده شده اند.
استخواندان های سنگی از نوع سنگ های رسوبی نرم؟ و در فرم قایق های ماهیگیری کنده شده اند. ابعاد یک نمونه از آنها به طول 50 و عرض 37 و ارتفاع 25 سانتی متر است(تصویر4-37). ضخامت سطوح مختلف این استخوان دان به طور متوسط در حدود 5/2 سانتی متر می باشد که با کسر این ضخامت اندازه داخل آن 45×32×5/22 سانتی متر است. در تمام سطوح استخواندان های سنگی اثرات قلم سنگ تراش به وضوح قابل رویت است. متأسفانه به علت عدم مدارک لازم، از نوع درپوش ها آنها اطلاعی در دست نیست ولی به دلیل لبه صاف دهانه این استخواندان ها از یک طرف و اعتقاد به عرضه داشت در هوای آزاد و دفن به شیوه استخواندان از طرف دیگر وجوب درپوشی را الزامی می سازد. تاریخ دقیق این نوع تدفین مشخص نیست و فقط بر اساس تشابه های موجود بین ظروف تدفینی این محل با نمونه های یافت شده در شوش است که آنها را به دوره تاریخی پارت نسبت داده اند(میرفتاح،1374: 59-52).
4-2-10- نتیجه گیری
تحقیقات و بررسی ها نشان می دهد که در دوره پارت از شیوه های گوناگونی جهت دفن اجساد استفاده شده است. چنانچه شیوه تدفین را برخاسته از تفکرات، فرهنگ، آداب و رسوم و عقاید مذهبی تلقی کرد، می توان به این مهم پی برد که شیوه های متنوع به کار گرفته شده در تدفین بیانگر تنوع عقاید و آداب و رسوم جامعه است. با توجه به این که در دوره پارت وحدت مذهبی وجود نداشته و کشور به صورت ملوک الطوایفی اداره می شده است در نتیجه در هر منطقه از شیوه خاصی برای تدفین افراد استفاده شده که این امر دال بر وجود عقاید مذهبی متفاوت است. به لحاظ زمانی انواع تدفین های پارتی متعلق به دوره زمانی قرن سوم قبل از میلاد تا قرن دوم میلادی هستند. اکثر تدفین هایی که در تابوت، خمره و ظروف سفالی ترتیب یافته اند دارای درپوش هستند که جنس این درپوش ها هم سفالی و هم سنگی است. انواع قبور پارتی برای دفن یک نفر به کار
می رفته اند، به جزء در قبور تابوتی همدان و خمره ای گرمی که بیش از یک نفر را دفن کرده اند، البته در تابوت های قبور سردابه ای شوشتر نیز گاهی بقایای استخوانی چند نفر نیز بدست آمده است. برای دفن اجساد خود جهت خاصی را مراعات
نمی کردند و اجساد پارتیان هم به صورت کشیده و هم به صورت جمع شده و هم تاق باز دفن شده اند. به لحاظ سنی می توان گفت که در انواع قبور پارتی افراد بزرگسال و خردسال دفن شده اند. به لحاظ جنسی نیز از هر دو گروه جنسی مذکر و مؤنث در انواع قبور دیده می شود. قبور پارتی به لحاظ وجود اشیاء بسیار فقیر هستند. اشیایی که به همراه جسد به خاک سپرده می شد بیشتر متعلق به زندگی روزمره یا حرفه متوفی بوده است. اشیاء هدیه شده به جسد اکثراً در خارج از تابوت قرار داده می شد. شواهد بدست آمده نشان می دهد که بیشر تدفین های پارتی منحصر به دوره پارت نیست، بلکه از دوره های قبل وجود داشته است. از این میان می توان های خمره ای اشاره کرد که به بسیار پیش تر از نمونه های بین النهرین در داخل فلات مرکزی ایران، غرب و شمال غرب ایران سابقه دارد و همین امر بیانگر تداوم سنت های پیشین تدفین تا دوره پارت می باشد.
4-2-11- اشیاء تدفین
4-2-11-1- سکه
سکه یکی از هدایای معمول در قبور پارتی است. رسم نهادن سکه در تدفین های پارتی احتمالاً یک رسم یونانی است که توسط سلوکیان رواج یافته است، چرا که در اعتقادات یونانیان در رسم نهادن سکه در دهان متوفی جهت پرداخت دستمزد خدای مرگ یعنی کارون برای عبور متوفی از دریای مرگ و سلامت سفر آن می باشد(wooly,1967:98) این سکه ها از قبور خمره ای تابوتی، با معماری سنگ لاشه ای، گودالی، چاهی، سردابه ای و سنگ چین بدست آمده و از لحاظ مکانی از گرمی، کنگاور، سنگ شیر همدان، گلالک شوشتر، صالح داوود، آکروپل و شهر شاهی شوش و دَمبِ کوه چابهار شناسایی شده است. سکه از جنس نقره، برنز و مس و مربوط به پادشاهان مختلف است(جدول4-3).
وجود سکه کمک بسیار زیادی در تاریخگذاری قبور پارتی کرده است. چنانکه در قبور چاهی آکروپل و شهر شاهی شوش وجود سکه های پارتی الیمایی بوده که هرگونه شک و تردیدی را نسبت به غیر پارتی بودن این آرامگاه ها از بین برد. همچنین وجود سکه های پارتی در تعدادی از گورهای سنگ چین دَمبِ کوه چابهار نشان می دهد که شماری از گورهای این گورستان مربوط به پارت بوده است. محل این سکه ها در بعضی از مکان ها مثل کنگاور و گرمی در زیر جسد بوده است.