دانلود پایان نامه
3ـ 2ـ 1ـ 1 مکّی
توبه از واجب ترین کارها است «لیس من الاشیاء علی هذا الخلق اوجب من التوبه» ؛(مکی، 1995، ص 362).
3ـ 2ـ 1ـ 2 غزالی
« دلیل وجوب توبه بر مومنان این است که معنی آن پی بردن به این حقیقت است که گناه سبب هلاک و تباهی است و باید از آن اجتناب کرد و این خود جزیی از ایمان است».
«اما این که توبه بر تمام افراد واجب است دلیلش این است که در انسان چهار گونه صفت وجود دارد: صفات چهارپایان، صفات درندگان، صفات شیطانی، صفات الهی.
از صفات چهارپایان شهوترانی و شکم پرستی و کارهای زشت بروز می کند و از صفات درندگان خشم و دشمنی، کینه جویی و رشک بردن سر می زند و از صفات شیطانی مکر و حیله گری و نیرنگ و فریبکاری ایجاد می گردد.
و از صفاتی که مختصّ ذات اقدس الهی است بزرگ منشی ، حب جاه، برتری ، علاقه به مدح و ستایش بروز می کند.(غزالی، 1370، ص 184).
نتیجه این که چون اوصاف مذکور از راه وراثت به فرزندان منتقل می شود فرزندان نیز باید همچون پدر خود حضرت آدم علیه السلام توبه کنند
به همین مناسبت است که قصة گناه آدم علیه السلام و توبه او برای فرزندان بیان شده است که متوجه باشند چنین حادثه ای در زندگی او وجود داشته است و هیچ کس از توبه بی نیاز نیست.
«توبه بر همه واجب است در همه اوقات؛ توبه از کفر، توبه از ایمان تقلیدی، توبه از معاصی برون و باطن مانند شره طعام و شراب و شره سخن و دوستی مال و جاه و حسد و کبر و ریا و امثال این مهلکات که اصل معاصی است و از وسواس و حدیث نفس و اندیشه های ناکردنی خالی نبود.
اگر از این نیز خالی شد از غفلت از ذکر حق تعالی در بعضی احوال خالی نبود و اصل نقصان فراموش کردن حق تعالی است اگر در یک لحظه بود و ازین توبه کردن واجب است (غزالی، 1361، ص 322).
از طرفی رسیدن به درجات عالی و کمالات روحانی و نفسانی که خاص انبیاء و اصفیاء الهی است میسر نیست مگر با توبه.
«مقامات مختلف است و متفاوت هر یکی از آن درجات نقصانی است به اضافت با آنکه فوق وی است و قناعت کردن به درجه نقصان با آنکه تمامتر از آن ممکن است غبن و خسران است و توبه از آن واجب است» (همان، ص322).
«حسنات الابرار سئیات المقربین» کمال پارسیان اندر حق بزرگان نقصان بود که از آن استغفار کنند» (همان، 1370، ص 651)
« و آنکه رسول گفت (ص) من در روزی هفتاد بار توبه می کنم و استغفار کنم این بود باشد که کار وی بر دوام در ترفی و زیادت بود و به هر قدمگاهی رسیدی کمالی دیدی که آن قدم پیشین در وی مختصر بودی از آن قدم گذشته استغفار کردی » (همان، 1361 ص322).
«هیچ گاه انسان در اعضای ظاهر و یا در قلب از گناه محفوظ نیست و از یکی از اخلاق ناپسندیده که باید خود را از آن پاک سازد خالی نمی باشد پس موجبات دوری در تمام افراد وجود دارد و اشتغال به نابود کردن آنها توبه است (غزالی، 1370، ص 185).
3ـ 2ـ 1ـ 3 میبدی
پس مومن اگر چه مطیع باشد و مخلص وی را از توبت چاره نیست «از این گفت رب العالمین توبوا الی الله جمیعاً ایها المومنون» (بقره، 222)». (میبدی، 1371، ج1، ص600).
3ـ 2ـ 1ـ 4 طبرسی
«توبه از هر گناه و نافرمانی خدا واجب است ولی از ترک مستحبات به نظر ما صحیح و معقول می باشد و معنایش این است که آن مستحب را پس از آن انجام خواهد داد و توبه پیامبران که در قرآن کریم آمده است همه به این معنا بر می گردد» (طبرسی، 1351، ج1، ص141).
3ـ 2ـ 1ـ 5 مستملی بخاری
«بدانکه حق تعالی همه خلق را به توبه فرموده است و گفته «توبوا الی الله جمیعاً ایها المومنون» پیامبران و مقربین نیز توبه دارند (مستملی بخاری، 1373، ص1215).
توبه برای همه واجب است برای گناهکار واجب است و اگر توبه نکند هلاک او در آن است و برای غیر گناهکار نیز واجب است برای نیل به درجات و کمالات برتر، بنده دائماً در معرض گناه است یا گناه جارحه یا گناه جانحه که موجب هلاکت و خسران ابدیست زیرا گناه سمی مهلک است و عقل حکم می کند خود را از آن مهلکه نجات دهد.