دانلود پایان نامه ارشد با موضوع تأمین آب شرب و کاروانسرا

در جبهه شمالی، مجموعه‌ای متشکل از یک تالار بزرگ با شاه‌نشین در وسط و دو اتاق سه‌دری در طرفین قرار دارد و رواقی ستون‌دار جلوی کلیه فضاهای این جبهه دیده می‌شود. در نمای این جبهه به‌سبب وجود ستون‌های رواق به سختی می‌توان فضای یک‌پارچه هفت‌دری را در پشت رواق تشخیص داد. قوس میانه نمای این جبهه اندکی از خط نهایی نما بالاتر رفته ‌است و تقابلی با نمای روبروی خود دارد. دو جبهه دیگر بنا (شرقی و غربی) از سایر جبهه‌ها کوتاه‌ترند و نماهای آن‌ها کاملاً قرینه یکدیگر است. در جبهه شرقی یک ایوان کم‌عمق ستون‌دار در میانه نما واقع شده‌است و دو ایوان کوچک‌تر در طرفین آن قرار دارند. در جبهه مقابل آن یک رواق ممتد به اندازه طول حیاط ساخته شده که به رواق جبهه شمالی متصل می‌گردد.
یک سرداب بسیار بزرگ و متشکل از فضاهای متعدد و متنوع در زیر جبهه جنوبی ساخته‌شده که سقف آن دارای تزئینات یزدی‌بندی گچ و سیم‌گِل است و ورود به آن از داخل حیاط صورت می‌گیرد. سرداب دیگری شامل یک تالار بزرگ صلیبی شکل و دو فضا در دوسوی آن نیز در جبهه شمالی واقع است. حیاط خانه فضایی وسیع و گشاده و چهار باغچه در دوسوی آن است. یک حیاط فرعی و خدماتی نیز در پشت رواق جبهه غربی وجود دارد. (همان: 87)
24-4-2 خانه تهامی
فضاهای این خانه در دو طبقه واقع شده‌اند. سطح طبقه اول پایین‌تر از سطح معبر عمومی مجاور خانه است و بدین ترتیب حیاط اصلی خانه به‌صورت گودال‌باغچه درآمده که درهر چهار طرف آن فضاهای گوناگونی ساخته شده‌اند. طبقه بالا نسبت به طیقه پایین، کمی عقب‌تر نشسته و به این ترتیب سطحی دورتادور حیاط پدید آمده که ضمن آن‌که نقشی ارتباطی را در طبقه بالا ایفا می‌کند، موجب وسعت یافتن و دلباز شدن فضای باز خانه نیز شده‌است.
مهم‌ترین مجموعه فضایی خانه در جبهه جنوب شرقی آن واقع است، در وسط این جبهه یک تالار پنج‌دری با دو فضای کوچک متصل به فضای سرپوشیده مرتفعی که در پشت آن قرار دارد باز می‌شود. بر سقف و دیواره‎‌های تالار تزئینات ظریف و پرکار گچبری رنگی و آینه‌کاری دیده می‌شود و فضای پشت آن دارای تصاویر نقاشی روی گچ شامل گل‌وبوته و صورت اشخاص بوده که طی دو دهه اخیر به‌فروش و از روی دیوار انتقال یافته‌اند. در دوسوی این فضای سرپوشیده دو اتاق سه‌دری قراردارند که پنجره‌های آن به‌سوی این فضا گشوده می‌شود. در طبقه دوم، در دو طرف تالار پنج‌دری و فضای سرپوشیده فوق، اتاق‌هایی وجود دارند که به این فضا می‌نگرند. در نتیجه ارتفاع این جبهه بنا از سه جبهه دیگر بیشتر شده‌است.
جبهه شمال‌غربی شامل سه اتاق اُرسی و فضاهای کفش‌کن بین آن‌ها است. این اتاق‌ها سابقاً دارای درهای اُرسی با شیشه‌های رنگین بوده‌اند و در حال‌حاضر درهای چوبی جدیدی جای آن‌ها را گرفته‌اند. قوس میانی نمای این جبهه از خط آسمان ثابت بنا بیرون زده‌است. جبهه شمال‌شرقی دارای یک ایوان ستون‌دار در میانه و دو اتاق دردو طرف آن است که دسترسی به این دو اتاق از داخل ایوان صورت می‌گیرد. این ایوان دارای قوس‌های تزئینی ویژه‌ای می‌باشد و به حیاط جلوه خاصی بخشیده‌است. یک بادگیر بلند نیز در گوشه جنوبی این جبهه وجود دارد. در جبهه چهارم، یعنی جبهه جنوب‌غربی، تنها تعدادی طاق‌نما برای حفظ تقارن نماهای داخلی حیاط ساخته شده‌اند. طاق‌نمای میانه این ضلع دارای تزئینات گچبری است.
دسترسی به فضاهایی که در چهار طرف گودال‌باغچه ساخته شده‌اند از داخل حیاط صورت می‌گیرد. سطوح دو سرداب بزرگ، واقع در جبهه جنوب‌شرقی و شمال‌غربی پایین‌تر از سطح حیاط بوده و به‌وسیله پله‌هایی مستقیماً به آن مرتبط می‌شوند. سرداب جبهه جنوب‌شرقی از دو فضای متوالی متصل به‌هم و تالار مانند تشکیل شده‌است. سرداب جبهه مقابل با بادگیر بلندی در پشت این جبهه تبادل هوایی دارد. اتاق‌های واقع در دو جبهه دیگر گودال‌باغچه به‌وسیله پنجره‌های مشبک آجری با حیاط در ارتباط‌اند. ورودی بنا در جبهه جنوب‌شرقی قرار دارد که شامل سردر و دو هشتی متصل به‌یکدیگر است. سقف هشتی اول ورودی دارای تزئینات یزدی‌بندی است. (همان: 90 و91)
5-2 تزئینات معماری باغ و عمارت فین
یکی از بناهای مجلّل باارزش تاریخی شهرستان کاشان باغ فین است که در شش کیلومتری جنوب کاشان و در مجاورت روستای فین قرار دارد، که به‌علت وفور آب چشمه سلیمانی، باغ مشجّر زیبا، حوض‌ها، استخر و فوّاره‌های فراوان و ساختمان حمّام تاریخی (قتلگاه امیرکبیر) شهرت دارد. بنای کنونی باغ، در عصر صفوی بروی بناهای به‌جامانده از گذشته ساخته شده‌است و از لحاظ باغ‌آرایی و آب‌رسانی اهمیت ویژه‌ای دارد. این باغ به‌علت قتل امیرکبیر در حمام کوچک آن، که در سال (1268ه‍.ق) اتفاق افتاد، معروف شده‌است. این باغ نمونه‌ای از کاخ‌های عصر صفوی است، که در دوره‌های زندیه و قاجاریه الحاقاتی بدان افزوده شده‌است. باغ فین از معدود باغ‌های سنّتی ایران است که صدها سال به‌واسطه برکت چشمه سلیمانیه پابرجا باقی مانده‌است.(آقایی، 1379: 26 ؛ زنده‌دل، 1386: 56) (تصویر 27-2)
تصویر 27-2. باغ و عمارت فین، کاشان، (نگارنده)
بناهای این باغ عبارتند از: سردرِ ورودی، بُرج و بارو، شترگلوی صفوی وسط باغ، شترگلوی فتحعلی‌شاه که در سال (1221ه‍.ق) ساخته شده‌است، اتاق شاه‌نشین جنوب‌شرقی باغ، موزه غرب باغ، حمّام‌های کوچک و بزرگ و کتابخانه شرق باغ.(زنده‌دل، 1386: 57) در این باغ به‌ترتیب: شاه‌صفی، شاه‌سلیمان، شاه‌طهماسب، شاه‌عباس، کریم‌خان‌زند و فتحعلی‌شاه بناهایی را مرمّت یا اضافه نموده‌اند. این باغ در دوران صفوی و قاجار از رونق زیادی برخوردار بوده‌است. (تصویر 28-2)
تصویر 28-2. تزئینات نقاشی روی سقف عمارت فین، کاشان، (همان)
6-2 تزئینات معماری بازارکاشان
یکی از زیباترین و جذابترین بازارهای ایران، بازار کاشان است، که از بازار پانخل (میدان کمال‌الملک) شروع شده و تا بازار مسگرها (دروازه دولت) به‌صورت زنجیره‌ای و متصل به‌هم ادامه دارد و شامل: گذرنو، بازار زرگرها، بازار بزازها، بازار کفاش‌ها، بازار بزرگ و بازار مسگرها می‌باشد و ده‌ها تیمچه و کاروانسرا در طرفین بازار که اکثراً روبه‌روی یکدیگر ساخته می‌شدند. علاوه بر آن‌ها تعدادی بازارچه مانند: بازارچه رنگرزها، درب زنجیر، بازارچه سردار، بازارچه ملک، بازارچه خیاط‌ها، بازارچه ربّانی و … به بازار متصل می‌گردد. معمولاً در هر بازارچه و نزدیک هر تیمچه آب‌انباری ساخته شده‌است، که در گرمای تابستان مردم از آب آن‌ها استفاده می‌کردند. چند حمام تاریخی مانند حمام خان و حمام گذرنو که در ادامه توضیحاتی درباره آن‌ها داده می‌شود، در بازار وجود دارند. (نیکومنش، 1393: 157- 158) این بازار مربوط به قرن (7 ه‍.ق) است، در زمان سلجوقیان ساخته شده ولی در دوران صفوی از رونق بیشتری برخوردار بوده‌است، و چندین بار در اثر زلزله ویران شده و دوباره بازسازی شده‌، طول این بازار حدود سه کیلومتر است. (تصویر 29-2)
تصویر 29-2. بازار کاشان، کاشان، (همان)
7-2 تزئینات معماری آب‌انبارهای کاشان
آب‌انبار منبعی است برای حفظ و ذخیره آب، که آب را تا مدت‌های مدیدی محفوظ نگاه می‌دارد و یا فاسد شود ظاهراً علت این امر آهک به‌کار رفته در مَلات اینگونه بناهاست. در اغلب شهرهای مناطق خشک بیابانی و نیمه‌بیابانی ایران با ساختن آب‌انبار، آب مشروب اهالی را اینگونه تأمین می‌کنند، بویژه اگر امکان کندن چاه آب به‌علت دور از دسترس بودن منابع زیرزمینی با زحمت فراوان و هزینه بالا همراه باشد. (زنده‌دل، 1386: 49)
آن‌چه یک رهگذر از یک آب‌انبار مقابل چشم خود می‌بیند پله‌هایی است فرو رفته تا اعماق 20 الی 30 متری زمین. پله‌هایی باریک که انتهای آن‌ها در شیب تند سیاه‌چال مانندی محو و ناپیدا می‌شود. تعداد این پله‌ها بیش از 60 الی 70 هم می‌رسد و در انتهای آن‌ها شیر آبی روی مخزن اصلی نصب شده است که به دور از دیدگان ماست، چون غالباً سقف آن با کف زمین مماس و کاملاً پوشیده است. در گذشته آب‌انبارها، چنان‌که باید، نقشی حیاتی و ویژه در حفظ و تداوم حیات در شهرهای نواحی خشک و گرمسیری ایفا می‌کردند. همچنین در مسیر بسیاری از راه‌های بیابانی و حتی کاروانسراهای این مسیر، آب‌انبارهای جندی برای تأمین آب شرب مسافران و رهگذران و کاروانیان در نظر گرفته‌ می‌شد. (همانجا) در شهر کاشان بالغ‌بر 70 آب‌انبار بزرگ و متوسط وجود داشته که سالی یک‌دفعه در زمستان، آن‌ها را آب‌گیری می‌کرده‌اند و در تابستان از آب شیرین، خنک و گوارای آن استفاده می‌نمودند. (نیکومنش، 1393: 164) در ادامه به معرفی و توضیح مختصری درباره برخی از آب‌انبارهای موجود و زیبای شهر کاشان اشاره می‌شود. (تصویر 30-2)
تصویر 30-2. نمونه آب‌انبار، کاشان، ((www.irandeserts.com، 25/08/1393
1-7-2 آب‌انبار سرپله
در سال 1036 قمری به‌دستور خواجه غیاث‌الدین آب‌انباری در محوّطه سرپله بنا نهاده‌شد. این آب‌انبار از حیث بزرگی و عظمت یکی از بزرگترین آب‌انبارهای کاشان محسوب می‌شود. (زنده‌دل، 1386: 50)
2-7-2 آب‌انبار میان چال