فعالیتهای اقتصادی و رضایت از زندگی

از دیدی دیگر حیات در نفس خودواحد ارزش است، مطالبات حیات حفظ و احیای محیط‌زیست برای آینده را الزامی میسازد و از این طریق توسعه امروز را به توسعه فردا پیوند میزند. بنابراین میتوان گفت که پایداری نوعی عدالت توزیعی است: تقسیم عادلانه فرصتهای توسعه بین نسلهای کنونی و آینده از یکسو و همه‌شمول بودن آن از سوی دیگر (زاهدی، 1384: 6). همه‌شمول بودن به معنای قدرت بخشیدن به مردم به معنای حمایت و توجه به‌تمامی حقوق انسانی است اعم از حقوق سیاسی، حقوق اقتصادی، حقوق اجتماعی و غیره (UNDP, 1994: 19).
یک موضوع مهم دیگر در بحث توسعه پایدار، توسعه سرانه و یک شاخص خوب در این زمینه سرمایه سرانه است (زاهدی، 1384: 6) سرمایه را میتوان به سه دسته تقسیم کرد: 1- سرمایه فیزیکی یا انسان‌ساخت؛ 2- سرمایه طبیعی(منابع طبیعی)؛ 3- سرمایه انسانی. بنابراین توسعه باید افزایش سرمایه سرانه به‌طورکلی باشد(سرانه سرمایه فیزیکی+ سرانه سرمایه طبیعی+ سرانه سرمایه انسانی) شود. این امر به این معناست که در صورت استفاده از منابع طبیعی، سرمایه طبیعی باید به سرمایه فیزیکی یا انسانی تبدیل شود(شاید آن را با تبدیل انرژی به یکدیگر مقایسه کرد) و پایداری نیز میتواند به معنای عدم کاهش این سرمایه سرانه در طول زمان تلقی شود (خلیلیان، 78 :213). البته ثابت ماندن سرمایه سرانه مستلزم تحقق دو امر مهم است: جبران افزایش جمعیت و جبران کاهش ارزش طی زمان. همچنین پایداری در عمل موازنه بین ضرورتهای زیست‌محیطی و نیازهای توسعه است و از دو طریق محقق میشود: کاهش فشارها و افزایش ظرفیتهای موجود (نصریی،1380 :114).
بنابراین شرایط اصلی پایداری عبارت‌اند از:
سیستمها باید با شرایط محلی و زیست‌محیطی سازگار باشند.
سیستمها باید با نیازهای آتی و اهداف موردنظر سازگاری داشته باشند
سیستمها باید نسبت به تغییرات، انطباقپذیری کافی داشته باشند و در صورت تخریب سیستم در اثر وقوع حوادث ناخواسته با صرف کمترین هزینه ترمیم شوند.
گسترش سیستمها نباید باعث وارد آوردن آسیب به سیستمهای حافظ زندگی انسان مانند آب‌وهوا، خاک و سیستمهای بیولوژیکی شود (زاهدی، 1384 :48).
از منظر دیگری پایداری به پایداری سطحی (کوتاه‌مدت و نمادین) و عمیق(بلندمدت و بنیادین) تقسیم میشود. پایداری سطحی روی کارایی و استراتژیهای جایگزین با توجه به مصرف منابع متمرکز میشود و معمولاً اهداف غالب در جامعه را بدون پرسش میپذیرد و برای حل مسائل، راه‌حل‌های درمانی را هدفگذاری میکند. پایداری عمیق، اهداف را در ارتباط باارزش‌های بالاتر ارزشیابی میکند و سیستمهای لازم را با توجه به محدودیتهای اکولوژیکی برای دستیابی به این هدف طراحی میکند. (Gold, 1999 :9)
شکل 2-1: معیارهای پایداری
منبع:Labajost et al, 2006))
توسعه پایدار:
مفهوم توسعه پایدار نیز همانند توسعه در جریان تحولی خود به روشهای گوناگون در قالب متنوعی چون بیان چشماندازها (Greed & Lee, 1993: 569)، تبادل ارزشها (clark, 1989: 51)، توسعه اخلاقی، باز سازمان‌دهی اجتماعی، فرایند تحول به سمت آینده بهتر، به مخاطره نینداختن کیفیت محیط‌زیست (Overton, 1999: 3)، توانمندسازی مردم، ایجاد ظرفیتهای جدید، احترام به اطلاعات و دانش بومی، افزایش آگاهیها و اطلاعات (Abrahamoson, 1997: 31)، رسانیدن انسان به مرحله رضایت از زندگی خویش (ESCAP, 1996) و آزادی انتخاب و برابری در فرصتها (Axinn, 1997: 196) موردتوجه قرارگرفته است که همگی به‌نوعی تبیینکننده ایده محوری توسعه پایدار یعنی «برآورده ساختن نیازهای نسل حاضر با در نظر گرفتن نیاز نسل آتی» است (WCED, 1986: 5). «ازنظر مفهومی توسعه پایدار به حفظ روند توسعه در طول زمان اشاره میکند» (Elliot, 1999: 6). یک معناشناسی کلی از توسعه پایدار را میتوان در شکل(2-2) مشاهده کرد:
شکل 2-2: معناشناسی توسعه پایدار
مفهوم توسعه پایدار ناظر بر این واقعیت انکارناپذیر است که ملاحظات مربوط به اکولوژی میتواند و باید در فعالیتهای اقتصادی به کار گرفته شود. این ملاحظات شامل ایدههای ایجاد محیطی منطقی است که در آن توسعه بهمنظور پیشبرد کیفیت همه جنبههای زندگی مورد چالش قرار میگیرد (رادکلیف، 1373: 34). درواقع توسعه پایدار بر پایه هوشیاری انسان نسبت به خودش و نسبت به منابع طبیعی کره زمین استوار است و خواهان یک سبک زندگی پایدار برای همه انسانها است و مخالف مصرف بیش‌ازاندازه، اتلاف منابع و بیتوجهی به نسل آینده و قطع رابطه با گذشته است (زاهدی، 1385: 51). توسعه پایدار را میتوان حالتی از تعادل و توازن بین ابعاد مختلف (طبیعی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و …) توسعه دانست (دانشپور، 1386: 13). بنابراین توسعه پایدار مفهومی نو به شمار می‌رود چراکه تک‌بعدی نیست و همانگونه که از شکل(2-3) برمیآید، حداقل دارای ابعاد سه‌گانه پایداری محیطی، اقتصادی و اجتماعی است (Torjam, 2000: 5) و توسعه پایدار سعی دارد بین اقتصاد، محیط و اجتماع هم پیوندی و ارتباط سازمان‌یافته‌ی برقرار سازد (Burger, 1997: 3).
شکل 2-3: محیطها و ابعاد توسعه پایدار
منبع: (زاهدی، 1384: 64)
درباره توسعه پایدار تعاریف متعددی وجود دارد که بعضی از آن‌ها عبارت‌اند از:
توسعه پایدار را میتوان یک فرایند دانست ( Baker, 1997: 5).
توسعه پایدار به معنای تلفیق اهداف اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی برای حداکثر رفاه انسان فعلی بدون آسیب به توانایی سال‌های آتی برای برآوردن نیازهایشان است (OECD, 2001: 61)