دانلود پایان نامه

پسته، يکي از جديدترين دستاوردهايي است که در قرن بيستم به آمريکا وارد شده است پسته درختي است که به گفته اي بومي آسياي مرکزي و به گفته ديگر بومي آسياي غربي و آسياي صغير شناخته شده است. چنانکه هم اکنون گونه هاي خودروئي از آن در اغلب مناطق گرم و خشک بدون بارندگي با زمستانهاي ملايم (لبنان، فلسطين،‌ سوريه،‌ ايران،‌ عراق، ترکيه،‌ هند، جنوب اروپاي و در نواحي کويري آسياي مرکزي و آفريقاي شمالي)، کم و بيش ديده مي شوند. پسته در آغاز عصر مسيحيت،‌ ابتدا به حوزه مديترانه و سپس در سال 1856 به اروپا و در سال 1890 به کاليفرنيا رسيده است و در سال 1904 اولين درخت آن در ايستگاه تحقيقاتي «چيکو» کاشته شده است (درویشیان،1374).
1-3-2- اظهارنظر متأخران در مورد منشأ درختان پسته:
در مورد مبدأ اصلي درختان پسته در منابع متأخر اظهار نظرهاي متفاوتي شده است. در اين منابع سرزمينهاي بسياري به عنوان رويشگاه اصلي اولين درختان پسته معرفي مي گردند. در برخي از اين منابع از سرزمينهايي با اسامي آسياي مرکزي، خاورميانه، خاور نزديک،‌ به عنوان مبدأ اوليه درختان پسته ياد مي شود؛ در حالي که اسامي فوق محدوده جغرافيايي کاملا دقيق را مشخص نمي کند. در بعضي از منابع از يک يا چند سرزمين به عنوان خاستگاه اوليه درختان پسته نام برده مي شود، از جمله نام ايران، افغانستان، ترکستان، آسياي صغير و سوريه (شام) و فلسطين ذکر مي گردد . پاره اي هم سواحل مديترانه و مخصوصاً کرانه هاي شرقي اين دريا را مبدأ نخستين درختان پسته معرفي کرده اند (ابریشمی، 1373).
شايد كهنترين سند درباره پيشينه تاريخي كشت پسته در ايران را بتوان سفرنامه هرودت تاريخ دان نامي يونان دانست كه درباره توليد پسته و جايگاه آن در ايران جستاري را نوشت (محمدخاني، 1376).
کلمه پسته يک واژه ايراني بسيار کهن است. منشأ و اصل اين کلمه به سرزمين مبدأ و گهواره اولين درختان پسته جهان مربوط مي شود. بنابراين کلمه پسته از گويش مردمان مستقر در محدوده پسته خيز ايالت خراسان اخذ شده است (ابریشمی، 1373).سابقه کشت و کار اين محصول در ايران مربوط به 4-3 هزار سال قبل است و در شهرهاي دامغان و قزوين پيشينهايي طولاني دارد، ولي در مناطق کرمان، اصفهان و يزد سابقه کشت و کار آن بصورت باغداري به 250 سال قبل ميرسد ( شيباني و همكاران، 1374).
1-3-3- طبقه بندي گياهي:
پسته اي که هم اکنون در دسترس است به نام pistachia VERA.L. از خانواده Anacardiaceae، تنها گونه تجارتي و قابل خوردن است که بين يازده گونه ديگر شناسايي شده است. مشخصات عمده اين ژانر توليد سقز (تربانتين) است.
. گياهان اين خانواده داراي حدود 75 جنس و 600 گونه هستند كه اکثـرا در نواحـي گرمسيري و نيمه گرمسيري جهان پراکـندهاند. واژه Pistaهمان جنس پسته است ،از ريشه کلمه فارسي پسته Pista يا Psta است و اصطلاح لاتين Pistacia نيز از آن مشتق شده است (سميع وهمكاران، 1384).
گياهان ديگري مانند (casHeu ) آکاژوي برزيلي،‌ (Mango) (انبه) (poison oak) سماق وحشي، (poison ivy) ميخک سم ،‌ فلفل درختي و سماق وابسته به همين خانواده اند که در اغلب نقاط گرمسيري پيدا مي شوند(درویشیان،1374).
درخت پسته دو پايه (مانند خرما) است يعني داراي گلهاي نر و ماده روي پايه هاي جداگانه است که بهر حال توليد محصول در آن بسته به همراه بودن هر دو پايه با هم است. گلهاي ماده بدون گلبرگ و شهد (نکتار) است که برعکس ساير گلها زنبور عسل را به خود جذب نمي کند و در نتيجه بايد به وسيله گلهاي نر تلقيح بشود و گرده گل نر به کمک باد پراکنده مي شود و گلهاي ماده را تلقيح مي کند. درخت پسته مانند ساير درختان ميوه سردسيري خزان کننده است که در اثر ريزش برگ در پاييز به خواب زمستانه نياز دارد تا در بهار آينده مجدداً بيدار شود و تجديد حيات کند.
سيستم ريشه بندي درخت پسته از آن دسته ريشه هايي است که به اصطلاح «آب ياب» است به اين معنا که در عمق زمين تا جايي فرو مي روند که خود را به آب يا به سقف سفره آب زيرزميني برسانند و به همين دليل است که تا مدت مديدي قادر به تحمل تشنگي هستند (درویشیان،1374).
درخت پسته قبل از پنج سالگي ثمر مي دهد و در 10-12 سالگي به بار اصلي مي نشيند. پسته درختي است طويل العمر (400 ساله آن در رفسنجان و کهنسال تر از آن در آرامگاه احمد جامي در تربت جام هنوز پابرجا است(.
1-3-4- گونه هاي جنس پسته:
جنس پسته داراي 11 گونه است (ابريشمي، 1373). مشخصات اصلي در تفکيک و شناسايي گونهها، خصوصيات برگ مثل وجود يا عدم وجود بال در قاعده برگ متناوب بودن، شانهايي بودن، خزان کننده يا هميشه سبز بودن در درجه اول و خصوصيات ميوه و گل در درجه دوم اهميت ميباشد. نامگذاري گونههاي پسته داراي تنوع زيادي بوده و شرح کاملي از گونهها و صفات اساسي و کلي در تفکيک و شناسايي آنها بطور يکجا منتشر نشده است و اطلاعات موجود فقط بر اساس فلور کشورهاي مختلف ميباشد، بنابراين احتمال اين وجود دارد که گياه شناسان مختلف، گونه هاي يکساني را تحت اسامي متفاوتي انتشار داده باشند و يا بالعکس. در هر حال گونهها و يا هيبريدهاي اين جنس به دو دسته کلي که شامل گونه هاي اهلي (P. vera) و گونه هاي وحشي است، تقسيم ميشوند.
در ایران جامعه جنگلهاي پسته اهلي در منطقه سرخس (شمال شرق خراسان)، جنوب غربي ترکمنستان تا شمال غرب مرز افغانستان در مساحتي بالغ بر 12000 هکتار وجود دارند، اين جامعه معمولا خالص بوده و کمتر گونه هاي ديگري در آن وجود دارد، چيزي که هم اکنون به عنوان پسته خوراکي وجود دارد شامل انواع رقمها و واريتههاست و بر اساس فرم و شکل ميوه به دو دسته کلي کشيده و بلند (بادامي) و گرد و کروي (فندقي) تقسيم ميشوند، نوع پسته سرخس که از لحاظ شکل و اندازه کوچکتر است چيزي حد واسط دو نوع قبلي است (شيباني و همكاران، 1374).
1-3-5- پسته در قم کهن:
سرزمين بسيار کهن قم سابقه طولاني در کشت و توليد محصولات زراعي دارد. اصطخري در سال 340 هجری ضمن توصيف قم نوشته است: “قم ديوار دارد و آب چاه خورند و مردم تنگ معيشت باشند و بهار و تابستان رودخانه بزرگ روان باشد و پسته و فندق بسيار خيزد”. کمي بعد يعني در سال 367 ه ق ابن حوقل نوشته است: “شهر قم ميوه ها و درختان پسته و فندق دارد، و در ناحيه جبال تنها در شهر لاشتر فندق هست”. حمدالله مستوفي در سال 740 هجری از پسته قم ياد کرده اما به نظر مي رسد که حمله ويرانگرانه مغول به ايران در سال 617 ق خسارات فراواني به باغهاي پسته قم وارد کرده،‌ او در گزارش خود نوشته است: « قم از اقليم چهارم است. هوايش معتدل است و آبش از رودي که از جربادقان مي آيد و در آنجا نيز همچون آوه،‌ زمستان يخ آب در چاه مي بندند تا به هنگام گرما باز مي دهد و آب چاهش در پانزده گزي بود و اندکي به شوري مايل بود. ارتفاعش غله و پنبه بسيار بود و از ميوه هايش انار و فستق و خربزه و انجير سرخ نيکوست و در آن شهر درخت سرو سخت نيکو مي آيد» (ابریشمی، 1373).
1-3-6- سطح زیر کشت پسته :
سطح زیر کشت پسته در سال 1387 حدود 431 هزار هکتار بوده است. استان کرمان با 6،73 درصد سطح بارور پسته مقام اول را داراست.
میزان تولید پسته کشور حدود 192 هزار تن می باشد. استان کرمان با 5/46 درصد تولید پسته کشور در جایگاه نخست قرار دارد. جدول 1-5 سطح زیر کشت و میزان تولید پسته کشور را در سال 1387 نشان می دهد.بنابر جدول (1-5) سطح زیر کشت پسته در استان قم 5/1617 هکتار و میزان تولید 399 تن بوده است.
میزان تولید سطح کشت باغات(با احتساب درختان مخلوط پراکنده ) نام استان
(تن) بارور(هکتار) غیر بارور(هکتار)
دیم آبی جمع دیم آبی جمع دیم آبی
0 8,9 15,2 0 15.1 123,7 0
آذربايجان شرقي