دانلود پایان نامه

جنبه ديگر، تحليل موقعيت جغرافيايي ايران در جهان اسلام است، ايران به علت قرار گرفتن در مرکز منطقه وسيع اسلام که از آسياي شرقي تا آفريقاي غربي ادامه دارد به همراه تعدادي از کشورها همچون بحرين، پاکستان، عراق، تاجيکستان، برخي از آذري‌ها يا گروه‌هاي کوچکي از مسلمانان در يمن و همچنين لبنان و عربستان با انتخاب مذهب شيعه، جمعيت شيعه جهان را در مرکز جهان اسلام تشکيل داده‌اند که باز هم يادآور همان نقش برجسته منطقه‌اي و جهاني ايران است(همان،189).
3-1-2-1-1- جمهوری اسلامی ایران
قلمرو و فضای جغرافیایی ایران هم به لحاظ طبیعی و هم به لحاظ انسانی و فرهنگی هویت خاصی دارد که با مرزهای مشخص طبیعی و انسانی از فضاها و قلمروهای پیرامون خود متمایز می باشد. قلمرو جغرافیایی فلات ایران در شمال از فضاهای ماورای قفقاز، سیبری و آسیای مرکزی؛ در شرق از فضاهای فلات تبت و فلات دکن(هند) و دشت سند و پنجاب؛ در جنوب از فضاهای آبی اقیانوس هند، خلیج فارس و شبه جزیره عربستان و در غرب از فضاهای فلات آناتولی و دشت های بین النهرین متمایز می شود و فضای محصور میان این مناطق دارای هویت طبیعی مشخص است(حافظ نیا،1381: 14-15)
3-1-2-1-2- محدوده جغرافیایی
سرزمین ایران بخش عمده ای از فلات ایران را شامل می شود که در نیمکره شمالی زمین قرار دارد. ایران در نیمکره شمالی،بین عرض های 25 و 40درجه شمالی وطولهای 44و 63درجه شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است.
طول مرزهای کشور ایران 8574کیلومتر می باشد که از این مقدار 3965کیلومتر مرز خشکی ،2045کیلومتر مرز رودخانه ای،دریاچه ای و 2564کیلومتر مرز دریایی است. (اخباری و نامی،2:1389)
وسعت کشور ایران بر اساس آخرین مطالعات یک میلیون وششصد و بیست و سه هزار و هفتصد و هفتاد و نه کیلومتر مربع برآورد شده است.موقعیت جغرافیایی ایران در جهان بسیار حساس و مهم ارزیابی می شود به طوری که رنه گروسه محقق فرانسوی ایران را چهار راه تاریخ خوانده است و گروهی دیگر از مستشرقین آن را پل بین شرق و غرب می دانند.(طاهری موسوی،4:1387)
ایران سرزمینی است در غرب آسیا که از شمال به کشورهای ارمنستان، جمهوری آذربایجان، جمهوری ترکمنستان ودریای خزر و از خاور به ترکمنستان، افغانستان وپاکستان و از جنوب به دریای عمان و خلیج فارس واز غرب به عراق و ترکیه محدود است. مساحت این کشور1648195کیلومتر مربع بوده که از نظر وسعت هفده همین کشور جهان به شمار می آید (اطلس گیتا شناسی نوین،143:1384).
فضای داخلی کشور ایران با وجود یکپارچگی کلی آن اضلاع شمالی، غربی وجنوبی شامل ترکیبی از عناصر طبیعی و مورفولوژیک است این عناصر عمدتاً عبارتند از :
1- رشته کوهها؛شامل رشته کوه البرز، زاگرس، مرکزی ورشته های منفرد شرق ایران (حافظ نیا،47:1381).
کوههای البرز در شمال با حداکثر ارتفاع 5671 متر (قله دماوند) کوههای زاگرس در غرب و جنوب غربی با بلندی حداکثر4409(کوه دنا) و کوه های مرکزی با ارتفاع حداکثر 4465متر(کوه هزار) فراگرفته(اطلس گیتا شناسی نوین،143:1384).
2- فلات ها، شامل فلات آذربایجان، کردستان وفلات مرکزی ایران.
3- دشت ها شامل دشت های گرم و خشک داخلی (کویر لوت وکویر نمک و…)، دشت های حاصلخیز ساحلی (گیلان،مازندران، گلستان،خوزستان وهرمزگان)، دشت های حاصلخیزپایکوهی (کرج،ورامین،اصفهان و…)، دشت های حاصلخیز میان کوهی (کشف رود،مغان، ماهی دشت،اسدآباد و …)
4- دریاچه ها، شامل ارومیه، بختگان، جازموریان و…
5- باتلاق ها، شامل شوره زارها، نمک زارها، تالاب ها و…
عناصر مورفولوژیک مذکور در فضای ایران با یکدیگر پیوند خورده و تنوع و گوناگونی محیط های زیست انسانی را سبب شده اند(حافظ نیا،1381: 45).
ایران به دلیل برخورداری از پتانسیل هایی چون موقعیت ممتاز ژئوپلیتیک، منابع فراوان، نزدیکی جغرافیایی به دریاهای آزاد و تنگه استراتژیک هرمز، توانایی تبدیل به قدرت برتر در خاورمیانه را دارد.(نامی و عباسی،41:1388)ایران از نظر منابع طبیعی جزء کشورهای بسیار غنی در دنیا محسوب می گردد. براساس آمار سال 2010، میزان ذخایر اثبات شده نفت خام این کشور بالغ بر 138میلیاردبشکه تخمین زده شده که از این حیث بعد از عربستان سعودی و کانادا سومین کشور غنی از لحاظ منابع نفتی می باشد. ذخایر گاز اثبات شده ایران نیز حدود 30 هزار میلیاردمتر مکعب تخمین زده شده است که پس از روسیه، دومین دارنده بزرگ ذخایر گاز طبیعی در دنیاست (همان)جمعیت این کشور بر اساس آمار موجود تا سال2006 قریب به 77 میلیون نفر براورد گردیده که از این تعداد نزدیک به 96 درصد را مسلمانان و 88 درصد کل جمعیت این کشور را شیعیان تشکیل داده اند.
نقشه 1-3- کشورهای همجوار ایران
(نامی و اخباری، 1389، 189)
3-1-2-1-3- جمعیت
مهمترین عامل ژئوپلیتیک انسان است زیرا پدیده های محیط طبیعی چه ثابت و چه متغیر در یک قطب و انسان به تنهایی در قطب دیگر قرار دارد.(عزتی،89:1371)از نظر سیاسی هم هرچه تعداد جمعیت بیشتر باشدبه همان نسبت افراد بیشتری آماده خدمت هستنند و استفاده آنها هنگام جنگ بر قدرت سیاسی دولت می افزاید.از نطر خارجی هم یک کشور پرجمعیت در حقیقت مشتریان مطمئن و بازار خوبی برای کشورههای صنعنی محسوب می شود.
تعداد جمعیت ایران بر اساس آمار سرشماری عمومی و نفوس مسکن 1390: 665،149،75است.(مرکز آماری،7:1390)بر پایه گزارشی ازسوی مجمع جهانی اقتصاد ایران هجدهمین کشور پرجمعیت جهان شناخته شده‌است.(www.factbook.com)
نمودار1-3درصدجمعیت ساکن،روستایی و شهری برا اساس آمار و سرشماری عمومی نفوس مسکن 1390
منبع:(مرکز آمار ایران،7:1390)