مقاله عوامل محیطی و مواد معدنی

4-2-5- ضخامت پوسته تخم مرغ
ضخامت پوسته یکی از مهمترین صفات کیفی تخم مرغ در مرغان تخم گذار تجاری و مرغان مادر می باشد. اگر ضخامت پوسته تخم مرغ نامطلوب باشد این تخم مرغ برای مصرف کننده و برای جوجه کشی ارزش چندانی نخواهد داشت. زیرا تخم مرغ دارای پوسته نازک در مراحل حمل بار به بازار شکسته و از بين مي روند. و از طرفی دیگر اگر پوسته نازک و یا ضخیم باشد، در هر دو حالت راندمان جوجه در آوری تخم مرغ ها کاهش خواهد یافت. پس ضخامت پوسته باید مطلوب باشد. عوامل مختلفی بر روی ضخامت پوسته تأثیر گذار هستند از جمله میزان کلسیم و فسفر و ویتامین D جیره، همچنین عوامل محیطی از جمله هوای گرم، آلودگی آب با بعضی مواد شیمیایی که باعث کاهش جذب کلسیم و فسفر شده و می توانند اثر منفی داشته باشند. ولی از آنجايی که سعی شد کلیه عوامل فوق در حد استاندارد رعایت شود اثر منفی معنی داری در هنگام آنالیز داده های تیمار های مختلف مشاهده نشد (05/0P>). نتايج حاصل از اندازه گيري ضخامت پوسته در جداول ب-6 تا ب-10 آورده شده است.
مشابه نتایج ما، اسکریوان و همکاران (2006) و چینراسری و همکاران (2009) با اضافه کردن 3/0 میلی گرم در کیلوگرم از مخمر غنی شده با سلنیوم و سدیم سلنیت به جیره مرغ های تخم گذار اختلاف معنی داری را در ضخامت پوسته تخم مرغ مابین تیمار ها مشاهده نکردند. کانتراتیکول و همکاران (2008) نیز نشان دادند که ضخامت پوسته تخم مرغ، مرغ های تخم گذار توسط هر دو منبع سلنیوم و سطوح اضافه شده 3/0و 1 و 3 میلی گرم بر کیلوگرم از هر دو منبع تحت تاثیر قرار نمی گیرد.
پاین و همکاران (2005) گزارش کردند که افزودن سلنیوم مخمری به جیره مرغ های تخمگذار باعث افزایش وزن تخم مرغ و کاهش ضخامت پوسته می شود. و تخم مرغ های شکسته به دست آمده از مرغ های تغذیه شده با جیره های مکمل شده با سلنیوم مخمری 5/2 برابر بیشتر از آنهایی بود که از مکمل سدیم سلنیت استفاده کرده بودند. اما نتایج آزمایش آنها با نتایج ما و داده های منتشر شده سازگار نبود. سیسک و همکاران (2000) نیز گزارش کردند که زمانی که اشکال آلی منگنز، سلنیوم و روی به جای نیمی از اشکال غیر آلی این مواد معدنی جایگزین شوند، استحکام پوسته تخم مرغ افزایش می یابد.
4-2-6- وزن مخصوص تخم مرغ
برای تعیین وزن مخصوص تیمارهای مختلف از آب نمک با چگالی های مختلف استفاده شد. وزن مخصوص از جمله صفاتی است که کمتر تحت تأثیر محتویات داخلی تخم مرغ قرار داشته و بیشتر معیار کیفیت پوسته تخم مرغ می باشد. معمولاً وزن مخصوص تخم مرغ ها در دامنه 06/1 تا 099/1 می باشد و هر چه وزن مخصوص بالاتر باشد نشان دهنده ضخامت بیشتر تخم مرغ خواهد بود. این صفت در اوائل تولید بالاتر از 08/1 می باشد و هر چه به انتهای دوره تولید نزدیک می شویم کاهش می یابد. آنالیز آماری داده های آزمایشی نشان داد که هیچ گونه اختلاف معنی داری بین تیمارهای مختلف با تیمار شاهد در کلیه دوره های آزمایشی وجود نداشت (05/0P>). آرپاسوا و همکاران (2009) نیز مشابه نتایج ما گزارش کردند که مکمل سازی جیره پایه مرغ های تخمگذار توسط 4/0 و 9/0 میلی گرم در کیلوگرم سلنیوم از هر دو منبع تأثیر معنی داری بر روی وزن مخصوص تخم مرغ ندارد.
4-2-7- وزن زرده و پوسته به عنوان درصدی از وزن تخم مرغ
از جمله صفات مهم کیفی تخم مرغ که می توان با در دست داشتن وزن پوسته و یا وزن زرده تخم مرغ، وزن کل تخم مرغ را محاسبه نمود، وزن زرده به عنوان درصدی از وزن تخم مرغ می باشد. آنالیز داده های آزمایشی هیچ گونه اختلاف معنی داری بین میانگین وزن زرده و یا وزن سفیده به عنوان درصدی از وزن کل تخم مرغ در سطح 5 درصد آزمون توکی نشان نداد. (جداول ب-6 تا ب-10). از بین محققین تنها استیبیلج و همکاران (2004) هنگام استفاده از 3/0 میلی گرم در کیلوگرم از مخمر غنی شده با سلنیوم در جیره مرغ های تخمگذار افزایشی معنی داری را در وزن سفیده تخم مرغ مشاهده کردند.
4-3- غلظت سلنیوم تخم مرغ
4-3-1- غلظت سلنیوم کل تخم مرغ
جدول (ج-1) غلظت کل سلنیوم تخم مرغ های بدست آمده از تیمارهای مختلف را در هفته های 2، 4، 6 و 8 آزمایش نشان می دهد. افزودن سلنیوم به جیره مرغها موجب افزایش معنی داری در غلظت سلنیوم کل تخم مرغ شد (001/0P<). و سلنیوم آلی نسبت به سلنیوم غیر آلی منجر به افزایش بیشتری در غلظت سلنیوم کل تخم مرغ شد (001/0P<).
نتایج تجزیه و تحلیل های سلنیوم کل تخم مرغ در آزمایش ما، با نتایج بسیاری از محققین مطابقت داشت. این محققین (کانتور و اسکات، 1974- لاتشاو و عثمان، 1975- اورت و لاتشاو 1978- لاتشاو و بیگرت 1981- مارتلو و لاتشاو 1982- اسوانسون، 1987– دیویس و همکاران، 1996 – کانتور وهمکاران، 2000- پاتون و همکاران، 2000- جیاکوی و اکسیالونگ، 2004- اوتربک و همکاران، 2005- پاین و همکاران، 2005- اسکریوان و همکاران، 2006- کانتراتیکول و همکاران، 2008- پاولویک و همکاران، 2009) گزارش کردند که مکمل کردن سلنیوم در جیره، غلظت سلنیوم تخم مرغ را افزایش می دهد و این افزایش به طور عمده متناسب با میزان مکمل جیره ای می باشد. این محققین همچنین گزارش نمودند که افزودن مخمر غنی شده با سلنیوم به جیره مرغ های تخم گذار باعث افزایش بیشتری در غلظت سلنیوم تخم مرغ نسبت به سدیم سلنیت می شود. میزان سلنیوم در جیره های پایه در مطالعات تحقیقی مزبور در حدود 02/0 تا 16/0 قسمت در میلیون بود که دامنه بسیار وسیعی را در بر می گیرد که شامل 13/0 قسمت در میلیون آزمایش انجام شده توسط ما نیز می شود.
بسیاری از مطالعات قبلی از 0 تا 1 میلی گرم در کیلوگرم مکمل سلنیوم در جیره استفاده کرده بودند. اما پاین و همکاران (2005) جیره های آزمایشی خود را تا میزان 3 میلی گرم در کیلوگرم سلنیوم از فرم سدیم سلنیت و مخمر غنی شده با سلنیوم مکمل کردند. پاین و همکاران (2005) همچنین نشان دادند که حدوداً بعد از گذشت 4 روز از آزمایش غلظت سلنیوم کل تخم مرغ به حداکثر میزان خود می رسد. اما در آزمایش اورت و لاتشاو (1978) قبل از اینکه محتوای سلنیومی تخم مرغ به بالاترین سطح ممکن برسد، یک تاخیر 14 تا 21 روزه ای وجود داشت. اسکریوان و همکاران (2004) و جیاکوی و همکاران (2004) نیز شان دادند که محتوای سلنیوم در تخم مرغ، مرغ های تغذیه شده با سدیم سلنیت یا مخمر غنی شده با سلنیوم 14 تا 16 روز پس از شروع آزمایش به حد اکثر میزان خود می رسد.
یک دلیل برای افزایش تجمع سلنیوم در تخم مرغ به وسیله مخمر غنی شده با سلنیوم این است که بخش عمده سلنیوم موجود در آن به شکل سلنومتیونین است (بیلستین و وانگر، 1986 – کلی و پاور، 1995). کامبس و کامبس (1986) گزارش کردند که منابع آلی سلنیوم مانند مخمر غنی شده با سلنیوم و سلنومتیونین به طور فعال جذب و به طور مستقیم وارد پروتئین های بدن می شوند، در حالی که منابع غیر آلی سلنیوم مانند سدیم سلنیت به صورت غیر فعال به وسیله بدن جذب می شوند. لاتشاو و بیگرت (1981) نشان دادند که سلنومتیونین نیز مانند متیونین به طور مؤثری می تواند به داخل تخم مرغ وارد شود. سلنومتیونین جذب شده همچنین می تواند به سلنوسیستئین تبدیل شود که آن نیز می تواند به سلنیت کاهش یابد (کامبس، 2001). علاوه بر این، سلنومتیونین می تواند توسط سلنیوم غیر آلی نیز در حیوانات تولید شود، اما مسیر آن هنوز شناخته نشده است (وانگر، 2002). مسیر متابولیسم سلنیوم به وضوح نشان می دهد که هر دو منبع سلنیوم آلی و غیر آلی می توانند به سلنو پروتئین تبدیل شوند اما، در این رابطه سلنیوم آلی نسبت به سلنیوم غیر آلی بسیار موثرتر است (تامسون، 1998).
4-3-2- غلظت سلنیوم زرده تخم مرغ
جدول (ج-3) غلظت سلنیوم زرده تخم مرغ های بدست آمده از تیمارهای مختلف را در هفته هشتم آزمایش نشان می دهد. افزودن سلنیوم به جیره مرغها موجب افزایش معنی داری در غلظت سلنیوم زرده تخم مرغ شد(001/0P<). و غلظت سلنیوم زرده تخم مرغ با استفاده از سلنیوم آلی، بیشتر از سلنیوم غیر آلی بود.
بسیاری از گزارشات نشان داده اند که افزایش غلظت سلنیوم در زرده تخم مرغ، به نوع منبع سلنیوم بستگی دارد. دیویس و همکاران (1966)، لاتشاو و عثمان (1975)، اورت و لاتشاو (1978)، مارتلو و لاتشاو (1982) ، لاتشاو و بیگرت (1981)، سووانسون (1987)، دیویس و همکاران (1996) و کانتور و همکاران (2000) گزارش کرده اند که تخم مرغهای بدست آمده از مرغهای تغذیه شده با مخمر غنی شده با سلنیوم، نسبت به آنهایی که با سلنیت سدیم یا سلنوسیستئین تغذیه شده اند، سلنیوم بیشتری را در زرده دارند.
اورت و لاتشاو، (1978) با مکمل کردن جیره پایه مرغ های تخمگذار با 0 ، 1/0 ، 1 ، 3 و 5 میلی گرم در کیلوگرم سدیم سلنیت مشاهده کردند که سطوح بالای سلنیوم در جیره، به همان نسبت منجر به افزایش غلظت سلنیوم در زرده تخم مرغ می شود و در آزمایش آنها غلظت سلنیوم زرده تخم مرغ بعد از گذشت 3 هفته از آزمایش به حداکثر میزان خود رسید و در هفته های آتی نیز در همان حد باقی ماند.
لاتشاو، (1973) گزارش کرد که هنگام مکمل کردن جیره با سدیم سلنیت، سلنیوم موجود در ماهیچه سینه و سفیده تخم مرغ به میزان کمی افزایش می یابد، اما غلظت سلنیوم پلاسما و زرده تخم مرغ به میزان زیادی افزایش می یابد. این داده ها نشان می دهند که غلظت سدیم سلنیت مجاز برای ورود به ماهیچه سینه و سلول های اویدکت بسیار کمتر از آنی است که وارد سلول های کبدی می شود. به طور کلی، سلنومتیونین اساسأ در سفیده تخم مرغ ذخیره می شود در صورتی که سلنیوم غیر آلی به طور کثیری در زرده تخم مرغ پخش می شود ( شنگ و همکاران، 2002). هنری و آمرمان (1995) نشان دادند که سلنومتیونین نسبت به سدیم سلنیت با سرعت کمتری به سلنوسیستئین تبدیل می شود و تبدیل سدیم سلنیت به سلنوسیستئین ممکن است قبل از انتقال به تخم مرغ اتفاق بیافتد زیرا سدیم سلنیت در کبد متابولیزه شده و برای ساختن پروتئین های زرده تخم مرغ مورد استفاده قرار می گیرد.
4-3-3- غلظت سلنیوم سفیده تخم مرغ
جدول (ج- 3) غلظت سلنیوم سفیده تخم مرغ های بدست آمده از تیمارهای مختلف را در هفته هشتم آزمایش نشان می دهد. افزودن سلنیوم به جیره مرغها موجب افزایش معنی داری در غلظت سلنیوم سفیده تخم مرغ شد (001/0P<). و سلنیوم آلی نسبت به سلنیوم غیر آلی به مقدار بیشتری در سفیده تجمع یافت (001/0P<).
در بسیاری از گزارشات نشان داده شده است که افزایش غلظت سلنیوم سفیده تخم مرغ به نوع منبع سلنیوم جیره بستگی دارد: اورت و لاتشاو، 1978- لاتشاو و بیگرت، 1981- لیسون و همکاران، 1999- کانتور و همکاران، 2000 و چینراسری و همکاران، 2009 گزارش کردند که غلظت سلنیوم سفیده در مرغهای تغذیه شده با سلنومتیونین، در مقایسه با سدیم سلنیت بیشتر است.