مقاله قانون مجازات اسلامی و آیین دادرسی مدنی

6 – از امام موسی بن جعفر (ع) نقل شده است :
((اگر دوزن به نفع صاحب حق شهادت دهند و مدعی سوگند بخورد دعوایش ثابت میشود.))
در برخی روایات که مبنای فتاوی فقها و مستند قانون مجازات اسلامی ایران نیز واقع شده احکام متفاوتی در مورد شهادت زنان وجود دارد که توجیه متناسبی برای آن بنظر میرسد . مثلا در که شهادت زنان به تنهایی و نه به انضمام با مردان برای اثبات هیچیک از حدود چون : لواط ،مساحقه ،قذف ، قوادی ،محاربه ،سرقت و نیز قصاص ،موثر نیست ، استثنا در مورد زنا با شهادت سه مرد و دو زن یا دو، مرد و چهار زن حد زنا ثابت میشود ولی در همین مورد هم حد رجم با شهادت دو مرد و چهار زن ثابت نمیشود و با شهادت یک مرد و مثلا شش زن هم اصولا هیچ نوع حدی برای زنا قابل اثبات نیست .
حال اگر سوال شود چطور حد زنا با شهادت سه مرد و دو زن ثابت میشود ولی حد مساحقه که اختصاص به زنان دارد با هیچ ترکیبی از زنان قابل اثبات نیست .
شهادت در فقه به دو مورد کلی تقسیم می شود:
1 – «شهود بینه» 2 – «شهود شرعیه»
در مورد شهود بینه، اصل اولیه جاری می شود و هیچ فرقی بین زنان و مردان نیست زیرا قاضی از این شهادت به عنوان مؤید و کمک کار استفاده می کند. اما شهود شرعیه در مواردی است که فقه برای شاهد شرایطی تعیین کرده است، بدین جهت در بعضی از موارد شهود شرعیه بین زنان و مردان فرق است.
شهود شرعیه درباره دو مورد کلی شهادت می دهند: 1- حق اللّه 2- حق الناس.
در حق اللّه سه مورد است که در آن شهادت زنان قبول نمی شود:
1 – رؤیت هلال ماه، اکثر علما در این مورد اتفاق نظر دارند و روایات در این مورد به حد تواتر رسیده است. از جمله: صحیحه عبداللّه بن سنان، سمعت ابا عبداللّه علیه السلام و یقول: لایجوز شهادة النساء فی رؤیة الهلال. (سلسلة الینابیع الفقیه، علی اصغر مروارید، ج 11 ص 337 – 351)
امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: شهادت زنان در مورد دیدن هلال ماه مورد قبول نیست.
2 – شاهد در زمان اجرای صیغه طلاق، در این مورد هم فقها بر این نظر اجماع دارند و روایاتی هم دلالت بر این مطلب می کند از جمله روایتی است از امام رضا علیه السلام که فرمودند «لایجوز شهادتهن فی الطلاق». (وسایل الشیعه، محمد بن الحسن الحر عاملی، ج 27، خ 351)
البته اکثر علما این عدم جواز را به طلاق رجعی محدود کرده و مانعی برای شهادت زنان در طلاق خلع نیست.
3 – حدود، امام صادق علیه السلام به واسطه پدران بزرگوارش از امام علی علیه السلام نقل می کند: «لایجوز شهادة النساء فی الحدود و لاقود.» (همان، ج 30، ص 356)
شهادت زنان در حدود و قصاص جایز نیست. البته از این حدود تنها موردی را که اکثر علما استثنا کرده اند و شهادت زنان پذیرفته اند در مورد زنایی است که حد آن رجم باشد.
امام باقر علیه السلام ، از جد بزرگوارش، امام علی علیه السلام چنین نقل می کند: «یجوز شهادة النساء فی الرجم اذا کان ثلاثة، رجال و امرأتان، و اذاکان اربع نسوة و رجلان فلا یجوز الرجم…..»( همان، ج 30، ص 354)
امام علی علیه السلام فرمودند: شهادت زنان در رجم جایز است ولی به شرط آنکه سه مرد و دو زن باشند و اگر چهار زن و دو مرد شهادت دهند در رجم هم شهادت زن پذیرفته نیست.
3-1-4 بررسی ارزش شهادت زن
یکی از مسایل مطروحه در بحث شهادت ،نقش جنسیت در اعتبار شهادت است یعنی آیا زن یا مرد بودن تاثیری در شهادت دارد یا خیر ؟در مقررات قانونی جمهوری اسلامی ایران تفاوتهایی در اعتبار شهادت زن نسبت به شهادت مرد وجود دارد .
شهادت یکی از ادله اثبات دعوی در محاکم قضایی ایران است .قانون مدنی در ماده 1258 دلایل اثبات دعوی را پنج مورد برشمرده که یکی از انها شهادت است .در امور کیفری و اثبات جرم نیز شهادت بعنوان یکی از ادله بشمار میرود در قانون مجازات اسلامی در بحث مربوط به هریک از حدود و قصاص نحوه اثبات آنها بوسیله شهادت بیان شده است . در مقررات مربوط به آیین دادرسی مدنی و کیفری نیز شهادت به عنوان دلیل اثبات حق یا اثبات جرم یاد شده و ضوابط و ترتیبات مربوط به آن ذکر شده است . شهادت در صورتی معتبر و در اثبات دعوی موثر است که شرایط لازم در شاهد و نوع ادای شهادت موجود باشد .
شرایطی که رعایت آن در مورد شاهد ضروری است یعنی مربوط به میزان درک و شعور و قدرت تعقل و تشخیص شاهد است . مانند شرط بلوغ و عقل و برخی مربوط به اعتماد به شاهد و اطمینان از صحت گفتار او میباشد مانند شرط عدالت و مورد ثقه بودن .تعدا شهود نیز از جمله امور موثر در شهادت است و بسته به اهمیتی که موضوع مورد شهادت دارد ممکن است تعداد شاهد لازم برای موثر بودن شهادت در موضوعات مختلف فرق میکند . بطورمتعارف و معمول شهادت دونفر عادل لازم است ولی در برخی موارد شهادت چهار نفر لازم میباشد و در مواردی هم موضوع با شعادت یک نفر ثابت میشود .
امروزه در قوانین اغلب کشورها شرط مرد بودن در زمره شرایط لازم برای اعتبار شهادت نیست ولی در مقررات قانونی ایران تفاوتهایی در اعتبار شهادت زن نسبت به شهادت مرد وجود دارد که در این نوشته نقد وبررسی از نظر فقهی و اخبار صورت میگیرد.