دانلود پایان نامه

2-7-6- ساخت طبیعی شهرها
اساس این نظریه بر ویژگیهای جغرافیایی شهر استوار است، بدین سان که مشخصات طبیعی شهر و خصوصیات فرهنگی مردمی که در آن زندگی میکنند، ساخت حوزه طبیعی شهر را مشخص میکند. این نظریه به طبیعت انسان و فرهنگ او بیش از موقع فیزیکی سکونتگاه های شهری اهمیت میدهد، میتوان گفت ساخت شهر در این نظریه یک ساخت گروهی و اجتماعی است. اصول کلی این نظریه درباره جامعه شهری و ساخت شهر اینست که پیروان و افراد یک مذهب، یک نژاد، یک ملت یا یک گروه ویژه فرهنگی سعی دارند در حوزه همکیشان و هم نژادان خود زندگی کنند (شکویی، 1387، 528).
2-7-7- ساخت خطی- کریدوری
درگذشته شهرها به همراه عوامل چندی توسعه ستارهای شکل مییافتند و در این توسعه، اوج تراکم در طول راهآهنهای شعاعی، خطوط ارتباطی سریع و خطوط واگونهای برقی دیده میشد، ولی در سالهای اخیر، ایجاد بزرگراهها و استفاده از اتومبیلها و ترامواها زمینه توسعه شهرها را فراهم کرده و بتدریج زمینهای آزاد و برهنه حوزههای شهری زیر پوشش تأسیسات و سازمانهای مردمی قرار گرفته است. توسعه کریدورها با امکانات مساعد و قابلیت دریافت همه نیازها و خواستههای جوامع قرن بیستم، یکی از عوامل اصلی توسعه شهری در سالهای اخیر است که اسکلت بندی و قالبهای آن را بزرگراههای جدید و خطوط آهن برقی سریع السیر، همزمان و با هم شکل دادهاند (شکویی ،1387، 534).
درسیستم خطی یا کریدوری، بعضی از شهرها وظایف جدیدی را میپذیرند و برتر و سریعتر از سایر شهرها به توسعه خود میپردازند و مرزهای شهرهای متروپلیتین را گسترش میدهند. بهم پیوستگی شهرهای حوزههای متروپلیتین یه صورت خوشهای یا خطی، در طول یک کریدور سازمان مییابد و شکل میگیرد و گاهی با توجه به معیارهای ویژه جغرافیایی، مگالوپلیس به وجود میآورد(شیعه، 1388، 67).
2-8- الگوي گسترش شهرهاي جهان
بروز انقلاب صنعتي در قرن 18 و 19 تحولات بزرگي را در عرصه شهرها بوجود آورد كه مهمترين آن افزايش جمعيت زياد شهرها و به طبع آن گسترش كالبدي و فيزيكي اين شهرها بود كه نمونه بارز آن ظهور كلان شهرها بود. مهمترين نتيجه افزايش شديد جمعيت شهري، فشارهايي است كه به دليل تقاضاهاي زياد براي اقامت و خدمات وابسته به آن، بر روي زمين وارد ميشود و اين فشارها نيز با رشد بيرويه جمعيت ناشي از مهاجرتهاي روستا به شهر شديدتر ميشد. پس از جنگ جهاني دوم عمدهترين الگوي رشد شهری، الگوي شهر ماشيني و به صورت پراكنش شهري بوده است. الگويي كه به صورت كم تراكم رخ داده و پيامدهاي ناگوار زيادي را همچون نابودي زمينهاي كشاورزي، مشكلات خدمات رساني به دنبال داشته است .بروز اين نارسائيها سبب گشته است تا كشورهاي توسعه يافته از دهه 1970 درانطباق با پارادايم توسعه پايدار در جستجوي الگوي پايدارتر شهر باشند و در همين راستا جهت دستيابي به تراكمهاي بالا، توسعه دروني شهرها، كاهش مصرف فضا، انرژي و افزايش دسترسي شهروندان به خدمات شهري الگوي شهر فشرده تعريف و معرفي گردد (مختاری ملک آبادی، 1391، 96). اگرچه تصاحب و تملک سطح اراضی شهری در مقیاسهای مختلف پیش از پیش صورت میگیرد، ولی نوع مصرف زمین، به دلیل تمایزات جمعیتی، فرهنگی، تولیدی و صنعتی، از کشوری به کشور دیگرمتفاوت میباشد.برای روشن شدن بحث ابتدا گسترش شهری را در جهان در کشورهای توسعه یافته، در حال توسعه و سپس در ایران مورد بررسی قرار می دهیم و از هر کدام چند شهر را به عنوان نمونه، مورد بررسی قرار میدهیم.
2-8-1- الگوی گسترش شهری در کشورهای توسعه یافته
گسترش شهری در کشورهای در حال توسعه با کشورهای توسعه یافته از جهت علل، فرایند و شکل آنهاکاملاً با یکدیگر متفاوت است و به تبع آن سیاستهای گسترش شهری نیز در هرکدام از این کشورها شکل ویژهای دارد. میتوان گفت افزایش روند جمعیتهای شهری به پدیده انقلاب صنعتی برمیگردد. پیدایش و اهمیت این پدیده متناسب با درجه و سطح صنعتی شدن کشورهاست. در اروپا، انگلستان صحنه اولین نمایش این جنبش است، امری که در نخستین سرشماری سال 1801 محسوس میباشد. در فرانسه و آلمان این جنبش در سالهای 1830 احساس میگردد». به عقیده پیترهال آنچه در توسعه روز افزون روند شهرنشینی تاکنون بیش از هر عاملی موثر بوده است، انقلاب صنعتی و تحولات ناشی از آن است (حسین زاده دلیر،1388، 110). بنابراین عوامل رشد شهری را در کشورهای توسعه یافته میتوان در تحولات پیچیده اقتصادی، فنی که اساس انقلاب صنعتی بودهاند نظیر توسعه وسایل حمل و نقل، ازیاد جمعیت کشورهای پیشرفته، مشاغل در بخش خدمات، عوامل اجتماعی و رشد جمعیت به عنوان نیروی اقتصادی، رشد حومههای مسکونی وسیع در اطراف شهرهای بزرگ دانستند.
روند حاکم بر توسعه شهری در این کشورها عبارتند از: (235، 2000، Merlin).
دوره اول: گسترشهای شهری که خارج از منطقه شهری اتفاق افتاد.
دوره دوم: گسترشهای شهری در نواحی که در داخل منطقه شهری اسقرار یافتهاند.
دوره سوم یا امروزین آن:گسترش شهر در تداوم با شهر اصلی (مرکزی) که در واقع ادامه گسترش کالبدی شهرهای قدیمی و یا شهرهای جدید است.
به عبارت دیگر در کشورهای توسعه یافته انگیزه اولیه توسعه شهری بعد از تحولات انقلاب صنعتی و خصوصاً در قرن 19 در انگلستان در مورد سر و سامان دادن به زندگی ماشینی و ارتباط آن با سایر احتیاجات مادی و معنوی انسان، ایجاد دهکدههای هارمونی را اعلام داشت. بعدها در سال 1898 ابنزرد هاوارد که نتیجه مطالعاتش را در خصوص تنظیم زندگی ماشینی در شهرها تحت عنوان «فردا راهی مسالمت آمیز، رفرمی حقیقی » و در چاپ بعدی به سال 1902 تحت عنوان جدید باغشهرهای فردا منتشر ساخت و در ادامه جنبش گسترش شهری تحت عنوان باغشهرها، شهرکهای اقماری ساخته شده بوده است (سلیمانی،1382، 15-16).
به عنوان مثال، در ایالات متحده آمریکا، هرسال شهرها 400 هزار هکتار از اراضی مرغوب و 800 هزار هکتار از اراضی نامرغوب را میبلعند. با ادامه این وضع پیش بینی شد که تا سال 2000، ایالات ماساچوست و نیویورک 50 درصد، کانکتیکات 70 درصد، نیوهمپشایر و ردآیلند تمامی اراضی مرغوب کشاورزی خود را از دست بدهند (تقوایی، 1385، 134 ).
اطلاعات موجود نشان میدهد که امروزه شهرهای کشورهای اروپایی بویژه آمریکای شمالی، به دلیل نابودی زیست مشترک انسانها، گسترش فرهنگ حومه نشینی و ویلانشینی و کلاً تغییر الگوی سنتی کاربری زمین، فضای بیشتری را تصرف مینمایند. همچنین در برخی از کشورهای جامعه اروپایی در اثر وجود مواد غذایی مازاد، بیتوجهی به حفظ اراضی مرغوب به آسانی صورت میگیرد. بورس بازان خواهان زمین بیشتری برای ساختمانسازی در مناطق روستاییاند، زیرا توسعه در زمین جدید نسبت به زمینهای موجود، در سطح شهرها ارزانتر تمام میشود(محمد زاده، 1386، 97-95).
2-8-2- گسترش شهری در کشورهای در حال توسعه
درقرن بیستم تمامی کشورهای در حال توسعه وارد کردن تکنولوژی و نهادهای غربی را بعنوان بخشی از کوششهای خود درجهت امروزی کردن کشور و شهر، تشویق کردند. با تغییر فضای تجاری، صنعتی و فنی سایر تحولات نیز از پی آنها آمدند. از بین تغییرات یاد شده، مهمترین تغییر رشد جمعیت شهری است که در آغاز به تانی و پس از جنگ دوم به شکلی فزاینده صورت گرفت. پدیدار شدن الگوهای جدید در روابط تجاری بیشتر بر واردات تولیدات کشورهای توسعه یافته تأکید داشت. این در حالی بود که کشورهای توسعه یافته برای سرعت بخشیدن به تقویت این الگوی تجاری در صدد تخریب نظام تولید کشورهای در حال توسعه برآمدند. این روند باعث شد که نظام تولیدی روستاهای مبتنی بر فعالیتهای کشاورزی رو به اضمحلال گذارد و موجب گردد که یک مهاجرت دائمی از طرف روستاها به شهرها برای تأمین درآمد بیشتر روی دهد و با بهبود وضعیت بهداشتی جمعیت شهرها رو به فزونی گذارد(سلیمانی، 1382، 17) و این رشد جمعیتی شهری مسائل و مشکلاتی با خود داشت که یکی از آنها توسعه فیزیکی شتابان شهری بود.
توسعه شهري در بسیاري ازکشورهاي آسیایی با رشد کالبدي یعنی گسترش به خارج از حوزه مادر شهرها و محدودههاي شهري و پخش شعاعی از مرکز شهر به تمام جهات مشخص میشود. در چین گروهی که باعث گسترش، ناموزون شهري شدهاند فقرا بودهاند که به دلیل ارزش زیاد زمین در مرکز شهر مجبور به حاشیه نشینی و درنتیجه رشد حومهها و پراکندگی توسعه شهري شدهاند( قربانی، 1389، 6 ).