دانلود پایان نامه

این شکوفه ها به نیکوترین وجه در انتهای مارپیچ قرار می گیرند وغالباً به مانند یک فشفشه منفجر شده زیبا و دل انگیزند. در درون آن ها حرکت قوی ولی نرم و سیال وجود دارد وتکرارآن سرعت وقوت را سرتاسر گسترده حرکت پر پیچ وخم می گستراند. دو یا سه تا از این نقش ممکن است با سرعت و با حرکت غلطان و لغزان در پی هم آیند چنان که گویی بدون سخن گفتن دعوت به رقص می کنند. (پوپ،2768:1386).
عده ای گویند اسلیمی طرحی انتزاعی از یک درخت با تمام پیچ و خم هایش است. برخی عقیده دارند از خرطوم فیل، دندان حیوانات، بادام … ریشه گرفته است. (جعفری،25:1389). عده ای نیز احتمال می دهند که کلمه اسلیمی از اسلیم به معنای جوانه باشد و شاید هم این لغت مصغر اسلامی باشد و غریبان خاور شناس به اسلیمی آرابسک می گویند. این نقوش نوعی تزئین سطح یا زمینه در هنرهای کاربردی و نگارگری است که می توان تجرید یافته شکل درختان خرما، انار و به ویژه درخت تاک باشد. (همان).
حرکت اسلیمی باعث شد تا نقوش از شکل عناصری منفرد و مجزا خارج شده وپیوستگی پویا با دیگر نقش مایه ها بر قرار کنند که همین حرکت در حدود قرن پنجم هجری منجر به پیدایش ترکیبی دلفریب از پیوند نقوش گیاهی با نگاره های خطی گشت که در قالب کتیبه ها، شکل تزئینی و نمادین دیگری را در هنر اسلامی خلق کرد. (مکی نژاد،76:1387). بدین ترتیب نقوش گیاهی، در قالب های مختلفی از جمله اسلیمی، با شدتی بیشتر روندی انتزاعی طی کردند، به گونه ای که در دوره مغول و صفوی به اوج ظرافت، تنوع و انتزاع رسیدند، و انواع گوناگون آن: «اسلیمی ساده، توپر، توخالی، دهنه اژدری ، گلدار باچنگ وبدون چنگ، اسلیمی برگی با چنگ و بدون چنگ» در آثار به جای مانده از این دوران مشهود است. لازم به ذکر است که این نقش ها از دوره تیموری وصفوی به این طرف چندان تغییر نکرده واغلب در شکلی تکراری به کار رفته اند. (همان : 77). صفویان وارث سرمایه ای هنر با ارزش افزوده بوده اند تا به سود هنرهای خودشان استفاده کنند. سبک هندسی در آن زمان تا حد زیادی جای خودشان را به آرایه های پر کار اسلیمی وگل و گیاهی داد. که در آن عناصر نیمه طبیعت گرا با هر میزان متوسطی از قرار دادی سازی ترکیب شد. (پوپ،3204:1386).
– اسلیمی ماری:
اسلیمی اگر چنانچه منحصراً به اسلام تعلق نداشته باشد، معهذا بدان گونه که از اسمش بر می آید ویژه هنر اسلامی است زیرا کشیدن اشکال انسانی و حیوانی بر آن قدغن بود. (آلن گرابرن،182:1379). نوعی تزئین که دو سر آن به طرفین انبساط یافته و وسط آن به وسیله گره کوچکی تزئین شده است. این نقش از قرن نهم هجری به بعد در کتب و اوراق خطی، نقاشی و منسوجات به کار رفته است. (ریاضی،25:1375). ویژگی های طرح اسلیمی ماری این است که ادامه نمی یابد بلکه به صورت مجزا در نقش های ایرانی تکرار می شود، امّا بقیه انواع اسلیمی ادامه یافته و تکرار می شوند. شباهت ظاهری با فرم و حرکت بدن مار دارد. (پوپ، 1386: ج6 : 3204). راز عظیم تذهیب در هنرهای اسلامی اسلیمی است. در آن می توان دو عامل ثابت را تشخیص داد: از یک سو باز سازی گیاهان و از سوی دیگر به کار گرفتن خط به شیوه ای آرمانی.دو اصل یکی خیال پردازی بدیهی و دیگری هندسه خشک که از آنها دو شیوه به دست می آید. الرمی (انداختن) و الخیط (رشته). اسلیمی یکی ازفنون هنرهای اسلامی است و برای اجتناب از بت پرستی به وجد آمده است. (آلن گرابرن،184:1379).

تصویر 2 – 18 : نگاره های ابری از سده ی دهم هجری. (مأخذ: پوپ، 1386: ج 6 : 2773)
2 – 6 – 4 – 2 . گل شاه عباسی
نقشی که غالباً با نیلوفر آبی در ارتباط بوده است و در سده دهم هجری به همان اندازه منزلت و اهمیت داشته اشکال برگ قاشقی شکل است که گاهی برگ هایش بهم پیوسته، شکسته و خمیده است. این برگ ها اگر از هم جدا و به طور مسطح گسترده شود نوعی گل شاه عباسی پدید می آید که تزئینات داخلی مشابهی به خود می گیرد، همچون نیلوفر آبی که بر بالای آن قرار گرفته باشد، یا گل نیلوفر آبی پُر پَر و پیچیده یا یک عودالصلیب [گل صد توانی] را در درون خود جای می دهد شکل (الف،ب)، یا نیلوفر و برگ های قاشقی شکل دو گانه را باهم جمع می کند و در درون خود جای می دهد. شکل (پ). (پوپ،2763:1386).

الف ب پ
تصویر 2 – 27 : الف، ب، پ، گل های شاه عباسی وار برگی. (مأخذ: پوپ، 1386 : ج 6 : 2076)
در قرآن انار به عنوان یکی از میوه های بهشتی معرفی شده است. (68-الرحمن). انار یکی از میوه های در خت مقدس است و نشانه هریتی، افریته ای مربوط به افسانه های بودایی است که کودکان خود را می بلعد تا اینکه بر طبق روایاتی، بودا او را با خوراندن اناری معالجه کرد. در هنر بودایی در خاور دور، آن زن را به صورتی نشان داده اند که کودکی را در آغوش دارد و زن های نازای ژاپنی از او با نام کی شی موجین استمداد می کنند. در چین انار نماد باروری است و به طور گسترده ای بر روی نقاشی های روی سفال ها نشان داده می شود. تصویری انار که برای نشان دادن دانه هایش آن را گشوده اند به عنوان هدیه ای مردم پسند در عروسی ها تقدیم می شود که حاکی از این آرزوست: امیدوارم به اندازه ای که این انار دانه دارد در آیند فرزند داشته باشید. (هال،277:1383). انار بی مرگی، کثرت در وحدت، باروری دراز مدت، حاصل خیزی، وفور .(کوپر،40:1380). انار، نشانه الهه یونانی دمتر /سرس، پروسوفونه وهرا/جونو بود و تصور می رفت که بیدار کننده غریزه جنسی و موجب آبستنی است. از این رو آن را با الهه های باروری مرتبط می دانستند. به پرفسونه قبل از عظیمت از سرزمین های هادس یک دانه انار داده شد. این امر، با گذشت ادواری او را به جهان فروردین و دوره آیند مرگ و تولد طبیعت را تأمین کرد. انار به عنوان یک نماد عیسوی رستاخیز و جاودانگی است. از همین رو اسطوره ناشی شده و آن را در دست عیسی در کودکی می توان دید همچنین نماد عفاف نزد عیسویان است. (هال،277:1380).
2 – 6 – 4 – 3 . ختایی
ختایی طرحی است که باید گل ها و غنچه ها و برگ ها و بند ها را در بر گیرد و میان آن ها وحدتی ایجاد کند طرح ختایی وسیله ای برای ایجاد نظم و وحدت میان اجزاء اثر هنری یعنی میان گل ها و برگ ها و غنچه ها هستند، علت تسمیه ختایی به درستی آشکار نیست، می توان گفت ختایی منصوب به ختا است. یعنی شهری که دار ادبیات فارسی غالباً ختن به حسن خیزی معرفی شده است. که این تسمیه اشاره ای به تأثیر هنر چینی در هنر ایرانی خواهد بود. (مالکی،86:1366).
– نقش برگ و بند:
برگ در خاور دور یکی از نمادهای خوشبختی و سعادت است. (آلن گرابرن،77:1384). متحلاً در سنت های قدیمی درخت زندگی در بهشت را با تاک همزاد می دانستند. به این ترتیب نمادگرایی تاک از ابتدا باری بسیار مثبت داشته است. (همان: 306 ).
2 – 6 – 4 – 4 : نگاره های ابری
یکی از جالب ترین نقوش خزانه ی نقش مایه های قالی بافی در سده ی دهم هجری بوده است، گرچه نقشی بوده است دشوار، این نقش به یک معنا از نقوش وارداتی است، که در سده ی نهم هجری همراه با سیل نفوذ فرهنگی چین به غرب آسیا راه پیدا کرده و قرن ها در ایران از اعتباری که هنر چینی به طور سنتی داشته است بر خوردار و قرین ستایش بوده است. (پوپ،2770:1386). باید به خاطر داشت که نقش های ابری، گرچه هیچ کدام بدین صورت ها در آسمان ایران چنان مشهود نیست، درست به همین دلیل یکی از نقوش دل نشین مناظر است، چون که ابری که بزرگ تر از کف دست انسان نیست نوید بخش سایه ای است خنک که ممکن است باران زا باشد که رحمت الهی و منشاء باران است در روایات آمده که حضرت رسول (ص) هر جا که می رفت تکه ابر کوچکی به امر خدا بر سر آن حضرت سایه می افکند و با او در حرکت بود که نشانه ی لطف و حمایت الهی بود این ربط مطلوب ابر با امور مذکور هر نوع نمایش ابر را جالب می سازد جذابیت اندک خود ابر در این امر تأثیری ندارد. (همان: 20776 ).