دانلود پایان نامه

تصویر 2 – 20 : نگاره های ابری از سده ی دهم هجری. (مأخذ: پوپ، 1386 : ج 6 : 2773)

تصویر 2 – 21 : نگاره های ابری از سده ی دهم هجری. (مأخذ: پوپ، 1386 : ج 6 : 2773)
2 – 6 – 5 . نقوش هندسی
نقش های هندسی در سبک های ایرانی کمتر از سبک های دیگر اسلامی ارزش و اهمیّت داشته و این امر شاید به سبب غنای سبک های ایرانی از نظر تزئینات آدمی، گیاهی و حیوانی بوده است. (حسن،250:1388). آن چه بیش از همه در نقوش هندسی اسلامی چشم گیر است گسترش همه جانبه آن است که به دنبال اجرای سنت پوشش سراسری سطوح شکل گرفت و آن را باید مرهون ذهن ریاضی و حکمت وحدانی هنرمندان مسلمان دانست؛ چرا که این نگاره ها در هنر قبل از اسلام ایران (نگاره های هخامنشی، ساسانی و پارتی) و هنرهای سنتی شرق و غرب نیز وجود داشته اند ولی بیشتر به صورت مستقل و یا در یک گستره یک جانبه طولی و عرضی به کار می رفتند وکمتر اتفاق می افتاد که این نگاره ها عضو یک شبکه سراسری گردند. (مکی نژاد،79:1387). امّا بیشتر تزئینات هندسی که در سبک ایرانی می بینیم در تزئینات معماری است. (حسن،151:1388).
تیتوس بورکهارت در بیان محتوای این نقوش می گوید: «نبوغ هندسی که با این قدرت در هنراسلامی جلوه می کند مستقیماً از آن نوع تفکری سرچشمه می گیرد که مخصوص اسلام است و اساطیری (متولوژیک) نیست بلکه انتزاعی است و باید توجه کرد کخ هیچ تمثیل و رمزی در جهان مشهودات برای بیان پیچیدگی درونی وحدت و انتقال از وحدت تقسیم و تکثیر ناپذیر به «وحدت درکثرت» و یا «کثرت در وحدت» بهتر از سلسله طرح های هندسی در یک دایره و یا کثیرالسطوح ها در یک کره نیست». (تاج الدینی،57:1376). به نظر می رسد که با این همه تزئینات هندسی در هنر ایرانی جزء در سده ی پنجم هجری / 11 م به اوج اهمیت و شکوه خود نرسید، که این ناشی از هم خوانی و سازگاری بسیار آن با قالب های آجر وموزاییک سفالی بود. (محمد حسن،250:1388).
دوران تیموری و صفوی اوج آفرینش نقوش گردان و دوار است، چنان که خط نرم ومنعطف نستلیق در این دوره پیدا شد، لذا کاربرد نقوش هندسی نسبت به دوران قبل کمتر بوده است؛ ولی این نقوش همچنان حضور خود را در آثار گچ بُری حفظ کرده اند. (مکی نژاد،80:1387).
2 – 6 – 6 . نقوش خطی (خط نگاره ها)
نقوش خطی در هنرهای اسلامی جایگاه والایی در تزئینات دارد. خط عربی همراه با رشد و گسترش اسلام رواج همگانی یافت و در مدتی کوتاه به چنان زیبایی تزئینی رسید که هیچ خط دیگری در سراسر تاریخ بشریت به آن دست نیافته است. (حسن،247:1388). هیچ هنری چون هنر اسلامی تا کنون به این حد، نه فقط در تزئین معماری آثار مقدس و مهم بلکه در اشیای زندگی روزمره، از خط و تزئینات خطی استفاده نکرده است و اصولاً هیچ خطی چون رسم الخطی که کوفی نامیده می شود برای مقاصد تزئینی به انواع و انحنای مختلف تا به این حد مناسب نیست. (فلوری،29:1342). تزئینات کتیبه های کوفی ایرانی امتیاز خاصی و فرق زیادی با تزئینات کوفی سایر کشورهای اسلامی ندارد، فقط زمینه ای که ایرانیان برای تزئین آن با خط کوفی تهیه می کردند خیلی شکیل تر ومزین تر از زمینه هایی بود که در سایر ممالک اسلامی برای این منظور تهیه شده است. بهترین شاهد، تزئینات کتیبه های دوره ی سلجوقیان است. (حسن،294:1320). این کتیبه ها،بسته به مهارت صنعتگران و هنرمندان، هر کدام از زیبایی خاصی برخوردارند. در اکثر اینها،کتیبه نگاران بیشتر به زیبایی ترکیب حروف ،و آفرینش هنری تمایل دارند تا به آسان خوانی کتیبه. (حاتم :1386، 198).
می توان مرکز خط بنایی را اصفهان دانست زیرا اوج شکوفایی این خط ذر دوره صفویه و در اصفهان – پایتخت ایران – بود و در بیشتر ابنیه تاریخی این دوران خط بنایی به چشم می خورد. (ماهر النقش ، 1365: 87 ). خط دیگری که در کتیبه نگاری در آن استفاده شده خط کوفی بنایی معقلی است .این خط در زمینه های شطرنجی شکل میگیرد و حرکات حروف در امتداد مربع یا مربع های قناس پشت سرهم ادامه می یابند و کلماتی را تشکیل میدهند. این کلمات معمولا بدون نقطه نوشته میشوند .اما این خط در دوره صفویه در اصفهان به کمال رسید. (حاتم : 1386 ،200) .
جدول شماره 2 . 4
بررسی نقوش به کار رفته در مسجد جامع عباسی
موقعیت
ترکیب بندی
نوع نقوش مورد استفاده
اندازه ی نقوش
رنگ های مورد استفاده
حاشیه