منبع تحقیق درباره گیاهان دارویی و بهبود عملکرد

زارعی و همكاران (2009)، گزارش کردند كه استفاده از وعده‌هاي غذايي با و بدون مكمل سين‌بيوتيك اثر منفي بر تعداد تمايز دهنده سلول‌هاي سفيد خون و پارامترهاي شيميايي خون در مرغ‌هاي تخمگذار نداشت [194 و 78]. طبق گزارش آواد و همکاران (2008)، سين‌بيوتيك مي تواند منجر به جذب بهتر گلوكز در طيور شود [78 و 54] لیونگ و شاه (2006)، گزارش کردند كه استفاده از سين‌بيوتيك در جوجه‌هاي گوشتي غلظت اسيدهاي آلي را تنظيم و سطح كلسترول پلاسما را پایين آورد به طوری كه مصرف بالاي سين بيوتيك غلظت ليپوپروتئين‌های با چگالی پایین را به پايین‌ترين حد کاهش داد [76].
عشایریزاده و همکاران(2009)، کاهش غلظت کلسترول سرم را در جوجههای گوشتی سویه راس 308 مصرف کننده مخلوط پروبیوتیک و پریبیوتیک به عنوان سینبیوتیک را گزارش نمودند [164]. سین‌بیوتیک بایومین‌ایمبو میتواند با ایجاد و تقویت لاکتو باسیلوسهای دستگاه گوارش موجب کاهش راندمان اسیدهای صفراوی در شیرابه هضمی میگردند که به نو به خود باعث کاهش قابلیت هضم چربی گشته ودر نتیجه آن غلظت فراسنجههایی لیپدی خون (مانند تری گلیسرید) کاهش می یابد [124 و 138]
2-6- گياهان داروئي
قدمت شناخت خواص دارويي گياهان، شايد بيرون از حافظه تاريخ باشد. يكي از دلايل مهم اين قدمت ،حضور باورهاي ريشه‌دار مردم سرزمين‌هاي مختلف در خصوص استفاده از گياهان دارويي است. برای مثال اين باور كه «هيچ دردي نيست كه با گياهان درمان نشود». سابقه طولانی استفاده از گیاهان معطر در مصر و استفاده از برگ بو در روم باستان گواه این ادعاست [7]. اما با گذشت زمان استفاده از گیاهان دارویی جنبه علمی به خود گرفت تا جایی که از گیاهان دارویی به عنوان افزودنی‌های خوراکی در تغذیه انسان استفاده شد. امروزه در مجامع علمي، برخورد با موضوع گياهان دارويي اغلب به اين صورت نيست كه اين گياهان جمع‌آوري ودر بسته بندي‌هاي تميز و مرتب به مصارف دارويي برسند، بلكه با مسئله چنين برخورد مي‌شود كه با حفظ استعدادهاي اصيل ژنتيكي آن‌ها، پس از غني شدن از ماده موثره دارويي مورد نظر، تحت راهبردهاي خاص زراعي، در فرآيند استخراج و فرمولاسيون آن ماده موثره قرار مي‌گيرد و سرانجام دارو پس از فرآوري و آماده سازي‌هاي لازم به مصرف عمومي مي‌رسد. گياهان داروي گياهاني هستند كه يك يا برخي از اندام‌هاي آنها حاوي ماده موثره است. اين ماده كه كمتر از يك درصد وزن خشك گياه را تشكيل مي‌دهد، داراي خواص دارويي موثر بر موجودات زنده است. همچنين كاشت، داشت و برداشت اين گياه به منظور استفاده از ماده موثره آن‌ها انجام مي‌گيرد [29]. گياهان دارويي حاوي مواد موثره، در مقايسه با عموم گياهان كه به طور عام و روزمره مورد استفاده انسانند، در موارد خاص قابل استفاده‌اند. به هر حال همان گونه كه بسياري از متخصصان اين رشته نيز معترفند، بايستي اساساّ بيماران را بسوي مصرف گياهان دارويي سوق داد. بسياري از كشورهاي آسيايي و اروپايي به خصوص كشورهایي كه زمينه اين علم در آن‌ها از سابقه بيشتري برخوردار است تحقيقات وسيع و دامنه‌داري را در اين راستا شروع كرده‌اند. طي ساليان متمادي، داروهاي طبيعي به خصوص گياهان دارويي حتي در برخي موارد تنها راه درمان محسوب مي‌شوند. حفظ سلامتي و تلاش براي درمان سريع بيماي‌ها از جمله دغدغه‌هاي جوامع بشري بوده و در اين زمينه هر ساله چند صد ميليارد دلار در كل جهان هزينه مي‌شود. گياهان دارويي در طول تاريخ توانسته‌اند جايگاه خود را در زندگي انسان به عنوان گياهان شفا بخش و درمان‌گر باز كنند. امروزه با توجه به گسترش فرهنگ حفظ سلامت در ميان اقشار مختلف مردم استفاده از گياهان دارويي به صورت گوناگون مانند تازه و خشك، قرص و كپسول، اسانس و عرقيات، دمنوش و جوشانده متداول شده و گردش مالي 50 مليارد دلار را در سال 2006 را به خود اختصاص داده است [7]. گياهان، منبع با ارزشي از محصولات طبيعي براي حفظ سلامت انسان، به ويژه در دهه اخيربود ه‌اند [144]. در مجموع بسياري از عصاره‌هاي طبيعي گياهي بستري براي طب جديد فراهم آورده‌اند [109]. امروزه نزديک به نيمي از داروهاي توليد شده در آمريکا از گياهان منشا گرفته‌اند. به طوري که نزديک به 40 درصد نسخه‌هاي پزشکان شامل داروهاي با منشأ گياهي در کشورهاي توسعه يافته مي‌باشد [83]. گياهان دارويي نه تنها به طور گسترده در طب، بلكه در صنايع غذایي، عطر سازي و دندان پزشكي نيز به صورت‌هاي مختلف مورد استفاده قرار گرفته‌اند علاوه بر اين در صنعت تغذيه حيوانات نيز به علت محدوديت استفاده از دامنه وسيع آنتي‌بيوتيك‌هاي محرك رشد، گياهان و عصاره‌هاي آن‌ها نقش مهمي را بازي می‌کنند [109].
گياهان دارويي به دليل داشتن خواص آنتي‌اكسيداني و ضد ميكروبي و طببيعي بودن آن‌ها به نظر مي‌رسد كه جايگزين مناسبي براي آنتي بيوتيك‌ها باشند به طوري كه اخيراّ بررسي اثر گياهان دارويي به عنوان افزودني‌هاي جديد و جايگزين بر عملكرد طيور هدف بسياري از تحقيقات بوده است [17]. اضافه کردن هر نوع افزودنی به جیره طیور در جهت بهبود عملکرد و تأمین سلامت می‌باشد. تأمین سلامت طیور از یک سو باعث افزایش راندمان می‌شود که سود اقتصادی بیشتری را در پی دارد و از سوی دیگر می‌تواند تضمین کننده سلامت مصرف کننده باشد. این امر در ابتدا برای پیشگیری از بیماری‌ها و ایجاد سلامتی و همچنین برای تحریک رشد از انواع آنتی‌بیوتیک‌ها استفاده می‌شد. افزايش مقاومت پرندگان عليه بيماري‌هاي مختلف باعث کاهش مرگ و مير و در نتيجه کاهش زيان‌هاي اقتصادي در صنعت طيور مي‌شود. در سال هاي اخير استفاده از مواد افزودني با منشاء گياهي به عنوان جایگزین آنتی‌بیوتیک‌ها در صنعت پرورش طيور رو به افزايش است [79]. اسانس‌ها با منشاء گياهي جزئي از افزودني‌هاي خوراکي هستند که در حال حاضر در تغذيه طيور مورد توجه است. اسانس‌های گیاهی فعاليت دستگاه‌های مختلف بدن طیور را افزایش و باعث بهبود عملکرد می‌شوند. بنابراين اسانس‌های گياهي موجود در جيره مي‌توانند به عنوان جايگزيني براي آنتي‌بيوتيک‌ها استفاده شوند. همچنين آنتي‌بيوتيک‌ها و عصاره‌هاي گياهي مي‌توانند کنترل‌کننده و يا محدود‌کننده رشد و کلني‌سازي گونه‌هاي پاتوژن و غير پاتوژن زيادي از باکتري‌ها در قسمت انتهايي دستگاه گوارش باشند [97]. توليد جوجههاي گوشتي امروزه به صورت اختصاصي انجام ميشود و تمركز بر روي پرندگان با كارآيي بالا مي‌باشد. فاكتورهاي اصلي در توليد موفق جوجه‌های گوشتي با پتانسيل ژنتيكي بالا، تنها سلامت و مواد غذايي متعادل ميباشد و از طرفي ديگر تقاضا براي توليد گوشت و تخم مرغ با كيفيت بالا و مناسب و قيمت پايين بدون وابستگي به آنتي بيوتيك‌ها و ساير مواد دارويي در آب و غذاي جوجه‌ها بالا مي‌باشد [133]. از اين رو بهرهبرداري از افزايش دهندههاي رشد را ميتوان با استفاده از گياهان دارويي بهتر كرد كه اثر مثبتي بر راندمان خوراك، افزايش وزن، قدرت زنده ماندن، افزايش سيستم ايمني بدن و ساير بيماريهاي روده‌اي دارند [19]. گياهان به عنوان جايگزينهاي محرك رشد مزيتهاي متعددي از قبيل ارزان و قابل در دسترس بودن، ايجاد ايمنيت و كاهش خطر سميت را دارند. همين استفاده از مواد افزودني طبيعي به جاي آنتي‌بيوتيك‌ها در جيره طيور باعث سودآوري بيشتر شده است. استفاده از اثرات ضد ميكروبي گياهان دارويي از گذشته‌هاي دور مورد نظر بوده است و تحقيقات اخير نيز در اين زمينه بیانگر اهميت و كاربرد اين گونه گياهان است. بنابراين مسئله گياهان دارويي به عنوان محرك رشد در جيره طيور اهميت بالايي دارد. مواد فعال گياهان دارويي در برگ‌ها، شاخهها، دانهها و در پوسته آنهاست كه فعاليت بالايي در مقابل بيماريها و بهبود هضم مواد و به دنبال آن بهبود در عملكرد دارند. گیاهان دارویی میتوانند به عنوان جایگزین مناسب آنتی بیوتیکها به کار گرفته شوند و استفاده از روغنهای استخراج شده از گیاهان، کارآیی سیستم ایمنی طیور را بهبود میبخشد. [154 و 147].
از طرف دیگرخاصیت ضد میکروبی موجود درگیاهان با از بین بردن و یا کاهش جمعیت میکروبی مضر در دستگاه گوارش، زمینه مساعد برای هضم و جذب و متابولیسم مواد مغذی را فراهم می‌کند و همچنین الیاف خام تأمین شده توسط گیاهان دارویی از جمله عوامل مناسب دیگری در جهت کارکرد صحیح دستگاه گوارش و در راستای استفاده بهتر از مواد مغذی میتواند به شمار آید [101]. بيشتر تحقيقات، سودمندي بعضي از گونه‌های گياهي و عصاره آن‌ها را در كاهش كلسترول خون، افزايش خوش خوراكي و تحريك سيستم ايمني را گزارش كردهاند[177]. گیاهان دارویی بواسطه ترکیبات مؤثر موجود در بافتهایشان شامل فنل‌ها، پلی‌فنل‌ها، ترپنوئیدها، روغنهاي فرار و سایر ترکیبات، اثرات ضد میکروبی، محرك ایمنی، محرك دستگاه گوارش و در نهایت محرك رشد را اعمال می‌کنند. محققین زیادي بهبود عملکرد طیور گوشتی یا تخمگذار را در نتیجه افزودن گیاهان دارویی یا مشتقات آن‌ها به جیره را گزارش کردند [55 و 72]. این گزارشات علمي نشان دهنده اثرات مثبت گياهان دارويي بر بهبود عملكرد طيور و در نهایت كاهش هزينههاي توليد ميباشد [55 و 72].
گياهان دارويي از زمان‌های طولاني در محصولات غذايي، عطري و درمانهاي دارويي مختلف استفاده می‌شود. از گذشته در سيستمهاي پرورش حيوانات اهلي، متابوليتهاي گياهي به طور عام و به عنوان عوامل ضد ميكروبي به شمار ميرفتند. ممنوعيت و محروميتهاي اخير در استفاده از آنتي بيوتيكهاي محرك رشد سبب افزايش تمايل به استفاده از فرآوردههاي طبيعي با منشأ گياهي شده است [91]. عصاره گياهان دارويي به علت دارا بودن خواص آنتي باكتريايي و آنتي اكسیداني به صورت سنتي براي درمان و كنترل بعضي از بيماري‌ها استفاده ميشوند [70].
2-7- آشنايي با گياه دارويي آويشن
2-7-1- آويشن
خانواده نعناعيان (Lamiaceae) يكي از بزرگترين خانواده‌هاي گياهي است كه داراي پراكنش جهاني مي‌باشد (غير از مناطق قطب شمال و جنوب) و داراي حدود 200 جنس و 2 تا 5 هزار گونه از بوته‌هاي معطر و درختچه‌هاي كوتاه است. اغلب نعناعيان محتوي ترپن‌ها و انواع تركيبات (به طور عمده) در غدد اپيدرمي برگ‌ها، ساقه‌ها و اندام‌هاي زايشي مي‌باشند [11]. آويشن (Thymus vulgaris)يكي از گياهان تيره نعناعيان است كه به صورت بوته‌هاي پر پشت در دامنه‌هاي خشك و بين تخته سنگ‌هاي نواحي مختلف مديترانه از جمله در كشورهاي فرانسه، پرتغال، اسپانيا، ايتاليا و يونان مي‌رويد [24] و همه ساله در سطح وسيعي از كشورهاي اسپانيا، آلمان، فرانسه، پرتقال، آمريكا، چك، مجارستان و شمال آفريقا كشت مي‌شود [7]. در ايران نيز سطح زير كشت اين گونه رو به افزايش است. از آويشن در صنايع غذايي، دارويي، بهداشتي و آرايشي نیز استفاده می‌شود. روغن آويشن داراي خواصي نظير ضد اسپاسم، باد شكن، ضد قارچ، ضد عفوني‌كننده، ضد كرم، ضد رماتيسم و خلط‌آور مي‌باشد. اسانس آويشن از جمله ده اسانس معروفی است كه داراي خواص ضد باكتريايي و ضد قارچي،آنتي اكسيدانی، نگه‌دارنده طبيعي غذا و تأخير‌دهنده پيري پستانداران مي‌باشد و دارای جايگاه خاصي در تجارت جهاني می‌باشد [126 و 100]. همچنين آويشن در انواع غذاها و به عنوان تركيبات معطر در اكثر فرآورده‌هاي غذايي مهم نظير نوشيدني‌ها و دسر‌هاي لبني و همچنین به علت داشتن اوژنول و تیمول در کره به عنوان آنتی اکسیدان استفاده مي‌شود [122].

2-7-2- سازگاري و مناطق پراكنش
گونه آويشن به خوبي به شرايط گرم وخشك سازگاري داشته وبه طور سريع در نواحي نيمه خشك پراكنده است.گياهي نور دوست بوده ودر خاك هاي فقير وقليائي قادر به رشد است .اين گياه به خشكي مقاوم بوده وتا دماي 15درجه سانتي گراد زيرصفر را تحمل مي كند.تكثير اين گياه به وسيله بذر وقلمه هاي ساقه وريشه انجام پزير است وبه صورت وحشي بر روي صخره ها تا ارتفاع2500 متري از سطح دريا يافت مي شود [98].
2-7-3- تركيبات شيمياي موجود در اسانس آویشن
اسانس، محتوي ماده موثره آويشن مي‌باشد [24]. اسانس آويشن مايعي زرد يا قهوه‌اي متمايل به قرمز تيره با بويي مطبوع، قوي و طعم تند و پايدار كه از تقطير برگ‌ها و سرشاخه‌هاي گلدار آن استخراج مي‌شود [39] و تركيبي از مواد شيميايي مختلف می‌باشد [7]. به هر حال سر شاخه‌هاي آويشن حاوي اسانس، تانن‌ها، مواد اصلي تلخ، ساپونين‌ها و ضد عفوني‌كننده‌هاي گياهي مي‌باشد. اسانس آويشن زراعي خاصيت ضد باكترياي و ضد قارچي دارد كه از آن در صنايع بهداشتي و آرايشي استفاده مي‌شود. مهم‌ترين تركيبات اسانس يك تركيب فنولي به نام تيمول است. مقدار اين ماده به شدت به شرايط اقليمي محل رويش و نوع گياه بستگي دارد و مقدار آن از20 تا 55 درصد متغییر است كه براي بيماري آسم مفيد مي‌باشد. از تركيبات ديگر اسانس مي‌توان به كارواكرول، پراسيمول، لينالول، سينئول و غیره اشاره كرد [7]. به طور طبيعي تيمول جزءاصلي فنل در آويشن است وكاراوكرول نيز يك جزء فرعي مي‌باشد [122]. نکته مهم اينكه روغن آويشن حاصل از T. Vulgaris كه در مناطق مختلف كشوركشت مي‌شود از نظر رنگ، طعم، ويسكوزيته و تركيبات شيميايي متفاوت مي‌باشد [141 ]. از طرف ديگر تنوع فصلي اثر معني‌داري بر عملكرد و تركيبات روغني دارد [132].
2-7-4- مواد شيميائي موثره و خواص درماني آويشن
گياهان منبع غني از متابوليت‌هاي ثانويه با خواص داروئي و معطر هستند. حد اقل 100 هزار متابوليت مختلف در50 هزار گونه گياهي شناسائي و سالانه 4 هزار نوع جديدكشف مي‌شود [115]. در سال‌هاي اخيرمطالعات فراواني براي شناسائي تركيبات شيميائي و خواص آن‌ها در گياهان داروئي و به خصوص جنس آويشن صورت گرفته است [69]. آويشن تاريخچه مصرف داروئي، غذائي، ضد عفوني كنندگي و خشبوكننده طولاني مدت دارد و در مطالعات فراواني به تركيب شيميائي آن پرداخته شده است [98]. مواد شيميائي تشكيل‌دهنده آويشن عمدتاّ به دو گروه فلاونيدها و روغن آن تقسيم‌بندي مي‌شوند. فلاونيدها شامل تيمونين، ايزوتيمونين، تيموزين، فلاونول‌ها و لوتولين می‌باشند و تركيب اصلي روغن گرفته شده از آويشن شامل تيمول (40 درصد)، كارواكرول (15-2 درصد) و كامفور(15-1 درصد) مي‌باشد. بیشتر تركيبات شيميائي و داروئي آويشن در برگ‌هاي اين گياه موجود است و همين قسمت از گياه معمولاّ استفاده می‌شود [56]. مواد تشكيل‌دهنده آويشن خاصيت ضد عفوني‌كنندگی (ضد باكترياي و ويروس‌ها)،آنتي‌اكسيداني، ضد اسپاسمي و خلط‌آور دارند. تيمول موجود در آويشن خاصيت ضد انگلي قوي داشته و در خمير دندان‌ها كاربرد فراواني دارد و در مبارزه با كرم‌هاي قلاب‌دار و آسكاريس و درمان انواع رومانتيسم موثر است. علاوه بر خواص داروئي، از آويشن در صنايع غذايي به فراوان استفاده مي‌شود. در كتاب‌هاي تغذيه متعدد، روش استفاده از آن توضيح داده شده است [10 و 28]. اسانس آويشن كه به اسم تِم معروف است بر اثر تقطير با بخار آب تهیه می‌شود. اين اسانس در مجاورت نور فاسد مي‌شود و وزن مخصوص آن بين 915/0 تا 935/0 است و بايد در مکان خنك، شيشه‌هاي در بسته
جدول 2-2- نوع و ميزان ترکیبات شیمیایی آويشن [37 و 119]
ردیف نوع ترکیب درصد ردیف نوع ترکیب درصد
1 پ-كيمن 4 16 ترپینن-4-ال 5/1
2 آلفا توجن 5/1 17 آلفا- ترپینول 9/1
3 آلفا پینن 5/0 18 ترانس- کارول 4/0
4 سابینن 6/1 19 سیس- کارول 07/0
5 میرسن 2/1 20 جرانیول 5/0