دانلود پایان نامه

زرتشتی به عنوان دین رسمی در دوره ساسانی روشن می شود.در دین زرتشتی این دوره به جای تثلیث گاهانی هرمزد سپند مینو اهریمن و ثنویت اوستای جدید،هرمزد(سپند مینو)اهریمن،به تثلیث تازه ای می رسیم که زروان هرمزد اهریمن است…(بهار،1375،ص55)
2-18-2 اصول دین زرتشتی در دوران ساسانی:
1-در آغاز فقط زروان بود .او همه هستی و همه جوانب هستی را در خود داشت…
2-او زمان درازی (یک هزار سال)آرزوی فرزند کرد تا او را فرمانروای جهان سازد اما دارای فرزند نشد تا آن که در امکان داشتن فرزند تردید ورزید.و آن گاه از آن آرزوی مقدس او هرمزد و از آن تردید نا مقدس اهریمن در زهدان او پدید آمدند…(ص57)
3- ماده موجودی هرمزدی و مقدس است.
4-نه هزار سال نبرد،سه هزار سال نخستین همه به کام هرمزد خواهد بود،سه هزار سال دوم در آمیختگی…و سه هزار سال پایانی به اهریمن شکست خواهد رسید(ص58).
5-آفرینش از سطح لطیف به زمخت توسط هرمزد انجام می شود.
6-اهریمن مخالف هر آفرینش هرمزدی را می آفریند که همه مینویی اند.
7-نجوم بسیار مهم است.
8-زمان کرانه مند دوازده هزار سال به چهار بخش سه هزار ساله تقسیم شده است.
9-مذاهب بی شمار زرتشتی در کنار هم در ایران وجود دارد.
10-آتش مقدس است
«در زمان ساسانیان شاه چهره ی ایزدان داشت و از جانب خدا،اورمزد مهر یا آناهیتا به شاهی منصوب می شد»(گیمن،1375،ص126)
«در دین زرتشتی مهر نقش مهمی در آیین دینی بر عهده دارد.همه روحانیون در «دمهر»در طی مراسمی رسماً به حلقه روحانیون تشرف می یابند…مقدس ترین آیین ها همه در تحت حمایت مهر اجرا می شود»
«معابد مهر را در کنار یا نزدیک آب جاری»(بهار 1377،ص36)«یا بر روی قنات و آب انبار می ساختند»(ص98).
«در کنار در ورودی معابد مهری آبدانی وجود داشته است»(ص36)«که پیروان مهر به احتمال پیش از ورود به معابد یا در معبد تن و روان را می پالودند تازه واردپس از طی مراحلی به مرتبه ی پیر می رسید که خود مقامی روحانی و پهلوانی بود»(ص98)
حرمت ستایش آناهیتا در قدیم ترین سنت خود هم چنان تا دوره ی ساسانیان پا بر جا بوده است.در کتیبه ها و نقش برجسته های عهد ساسانی آثاری باقی مانده که نشان دهنده ی مقام ارجمند اناهیتا و حضور وی در مراسم مذهبی و سیاسی است(گویری،1375،ص75)
از جمله این نقوش برجسته یکی نقش رستم نزدیک تخت جمشید است که در آن «نرسی»شاه ساسانی حلقه ی سلطنت را از آناهیتا دریافت می کند(عکس نقش برجسته نرسی و ایزد بانو آناهیتا در نقش رستم)

عکس (2-17)نقش برجسته نرسی و ایزد بانو آناهیتا در نقش رستم
در نقش برجسته دیگری واقع در کرمانشاه که آناهیتا در کنار خسرو پرویز و اهورامزدا به چشم می خورد(عکس نقش برجسته آناهیتا و خسرو پرویزدر طاق بستان)هم چنین بر روی سر ستون های واقع در طاق بستان کرمانشاه این ایزد بانو به طرز زیبایی نقش بسته است.(عکس سر ستون اصفهان با نقش آناهیتا)و در نقش برجسته سر مشهد کرتیر موبد بزرگ در کنار بهرام و زنی شبیه به آناهیتا به تصویر کشیده شده است هم چنین در کتیبه های پهلوی کعبه زرتشت و سر مشهد که به سه زبان پارتی(پهلوی اشکانی)،فارسی میانه و یونانی است از پادشاهان و موبد مشهور ساسانی «کرتیر»که در زمان سلطنت شش پادشاه(اردشیر تا نرسه)می زیسته است آثاری بر جای عکس(2-18) نقش برجسته آناهیتا و خسرو پرویزدر طاق بستان مانده که اهمیت آناهیتا را به نوعی نشان می دهد.
در این دوران یکی از مهم ترین معابد آناهیتا در استخر قرار داشت که حتی اردشیر پسر بابک موبد معبد آناهیتا،نیز مدت ها نگهبان آن بود و هم چنین معبد آناهیتای شهر شیز(تخت سلیمان)از اهمیت بسیار زیادی برخوردار بود.بیشتر معابد آناهیتا تحت عنوان «آذر آناهیتا»یا «آتور اناهیتا»با شکوه و جلال بر پا بود.در این زمان اناهیتا رابطه ناگسستنی با آتش عکس(2-19) سر ستون اصفهان با نقش آناهیتا داشت و آتش و آب به عنوان دو عنصر مقدس از احترام به سزایی برخوردار بود و هم چنین به مزرعه و درختان احترام خاص می گذاشتند.

2-19 نیایشگاه آناهیتای بیشاپور:
نیایشگاه آناهیتای شهر بیشاپور در استان فارس نزدیکی کازرون،یکی از نادرترین معابد اناهیتا است که نسبتاً تمامی ساختار اصلی آن سالم مانده است و گویای اعتقاد ساسانیان به آناهیتا و نیز چگونگی و نوع مراسم نیایش او می باشد.بنا به آبان یشت مراسم نیایش آناهیتا همراه با اهدای «زور»(آب زور)و نذر و فدیه بوده است و گردش آب در آبراه های نیایشگاه همراه با برات آتش از ارکان اصلی این نیایش به شمار می رفته است.گردش آب در نیایشگاه بیشاپور با دقت و با توجه به تقدس آب و آناهیتا طراحی شده است.این نیایشگاه سرشاراز رمز پردازی مقدس و برکت زا می باشد.
موقعیت مکانی نیایشگاه و اعتقاد شاهان ساسانی به آناهیتا:
شهر بیشاپور در 25 کیلومتری غرب شهر کازرون و کنار شرق رودخانه شاپور،آن جا که این رود از تنگ معروف و زیبای چوگان خارج می شود،قرار دارد.(نقشه موقعیت جغرافیایی شهر بیشاپور)علت انتخاب این شهر ،علاوه بر وجود رود پربرکت شاپور و چشمه ساسان،گذشتن از یکی از مهم ترین شاهراه های ارتباطی شاهنشاهی ساسانی از این مکان بوده است.در میان این ویرانه ها یادمان های تاریخی متعددی از جمله معبد آناهیتا وجود دارد.بخش شرقی شهر به ارگ سلطنتی معروف است.در شمال این ارگ سلطنتی نیایشگاه
نقشه(2-20) موقعیت جغرافیایی شهر بیشاپور آناهیتا قرار گرفته است.
در سطر 8 کتیبه مهم و ارزشمند و معروف«کرتیر»بر بدنه ی بنای کعبه زرتشت در محل نقش رستم فارس اشاره به ساخت بنایی است که توسط شاپور پسر اردشیربه نام بانو آناهیتا در پایتخت شاپور بر پا شده است که هم نام همسرش آذر آناهیتا است،بنابراین بنای مذکور از چنان ویژگی های خاصی برخوردار بوده که در این کتیبه ی مهم ذکرش به میان آمده است.آن چه از پژوهش های باستان شناسی در محل شهر تاریخی بیشاپور مربوط به احترام و نیایش آب حاصل شده است به گونه ایی که باید باور داشت که شاهان ساسانی خود به آن ایمان و اعتقاد داشته اند که دستور ساخت نیایشگاه آب در مقر حکومتی و محل صدور دستور فرامین خود داده اند و چنین به نظر می رسد او بوده است که باید مراسم و تشریفات نیایش آب را انجام دهد تا کشور را از قحطی و خشکسالی نجات بخشد نه مردم زیرا بر خلاف آتشکده ها که به صورت پراکنده در نقاط مختلف ایران بامظاهر و آثار ساخت آن بر می خوریم هرگز اثر و نشانه ای از نیایشگاه آب در این زمان به دست نیامده است به همین جهت قحطی و خشکسالی را از بی ایمانی و بی اعتقادی شاهان می دانسته و او در این گونه مواقع دستور به بخشیدن مالیات های مردم و حتی جلوگیری از ضرب سکه های طلا و نقره می داد و مجبور می شد که سکه ها را از فلزات کم بها و کم عیار مانند مس و سرب ضرب کنند؛که نمونه های بارز آن را در سال های قحطی حکومت پیروز ساسانی ثبت نموده اند.به هرجهت در مورد اعتبار و اهمیت نیایش آب همین قدر بس که در بین آثار مکشوفه عصر ساسانی بنای نیایشگاه آب از معماری و طراحی و اعتبار خاص برخوردار بوده و آغاز سرپرستی این گونه معابد به عهده خود شاه بوده و لذا از نظر ساختمانی بنای معروف به نیایشگاه آناهیتا سرآمد بناهای حکومتی به حساب می آید(سرفراز؛1376،ج5،صص23 تا 24)
شاپور ساسانی همانند اجداد خود به اردوی سور آناهیتا،احترام بسیار می گذاشته پدر او اردشیر مدتی نگهبان معبد آناهیتای استخر و پدر بزرگش بابک موبد معبد آناهیتا بوده اند.از آن جا که ساختار و عناصر کلی این معبد که در ارتباط با مراسم نیایش اردوی سور آناهیتا است،به طور شگرفی سالم مانده است.شایان ذکر است که هنوز گروه مومنان زرتشتی هر چند سال یکبار به این معبد می آیند و مراسم اردوی سور نیایش یا آب نیایش را اجرا می کنند که هر چند که در حال حاضر آب در معبد جاری نیست ولی آن مراسم مقدس نیایش ،عنصر هستی بخش آب را به جا می آورند.

2-19-1 رمزهای نیایشگاه:
با توجه به نوع طراحی پاویس ها و آبراه ها و نحوه ورود و خروج آب درمعبد و نیز این دقت در نوع گردش آب و طراحی سیستمی بی نظیر برای آن که آب مقدس وپاک و بی آلایش از هرگونه آلودگی باشد.و با توجه به اهمیت آب وایزد بانو آناهیتا،در نزد شاهان ساسانی که اگر خشک سالی به سرزمین روی می آورد شاه،خود را بزرگترین مقصر می دانست و مومنان و مردمان خشک سالی را از بی ایمانی و بی اعتقادی وی می دانستند.بنابراین مراسم نیایش آناهیتا همراه«آب زور» و فدیه با حضور شاه و موبدان و برات آتش باید در مکانی پاک پاک صورت گیرد آن چنان پاک و زلال که به صورت رمز آمیزی هم چون آیینه ای تداوم دهنده ی برکت ایزد بانو باشد.آیینه ای از آب مقدس که آسمان در آن نمایان می شود و نیایشگاه تا امتداد بیکران ادامه یابد و پیوند زمین آب و آسمان و وحدت بخشی بی نظیر طبیعت را مجسم می سازد.تمامی جزئیات با دقت تمام با اندیشه ای قدسی و نمادین طراحی شده ،پلکان ورودی با 24 پله به نشانه 24 ساعت شبانه روز و نیز اعداد مقدسی که هوشیارانه در گاوهای مقدس به کار برده شده در هر ضلع معبد چهار گاو و از انعکاس گاو زیرین در آب همراه با گاوهای بالا 24 گاو به وجود می آید.
گاوهایی که مظهر برکت زایی آناهیتا هستند با طرز شگرفی از بازتاب آنان در اب مقدس ،تعداد آن ها تکرار می شود و کارکرد تداوم برکت را برای این گاوهای راز آمیز ایجاد می کند. و این چنین است که نیایشگاهی به وسعت آسمان تا چشمه خورشید برای آبی که از کهکشان تا به سوی زمین روان است تا که او را ستایش کنند و برکت بر سرزمین و مردمان جاری گردد.

2-20 طاق بستان:
در غرب ایران زمین در استان کرمانشاه در زمان ساسانیان دو طاق ایوان مانند و نقوش برجسته بسیار زیبا حجاری شده است؛که گویای مکانی مقدس برای ستودن ایزدان می باشد.بررسی نقوش طاق بستان بسیاری از جلوه های نمادین را نمایان و رمز گشایی می کند.در طاق بزرگ بستان یکی از با شکوه ترین و زیبا ترین رمزپردازی مقدس آب ،نقش بسته است.
2-20-1 جایگاه ایزدان:
طاق بستان در فاصله 5 کیلومتری شهر جدید کرمانشاه بر سر راه سنندج کرمانشاه واقع شده است(نقشه موقعیت جغرافیایی طاق بستان)و بر دل کوه «پرو»و در کنار چشمه ای مقدس نقوش برجسته ی بی نظیری از دوره ی ساسانی ،در اوج شکوه خود باقی مانده است.منبع اصلی زندگانی در طاق بستان «دوچشمه» است معروف به سراب که به نیروی طبیعی از سنگ می جهد و زمین را برکت می بخشد.(عکس چشمه سمت راست طاق بستان))(عکس چشمه چپ طاق بستان) این قدرت حیات بخش و عنصر زندگی را ایرانیان قدیم در ایران باستان به «آناهیتا»الهه آب و باروری نسبت داده اند که مرد پرستش قرار می گرفته است.کوه طاق بستان(مکانی مقدس)است که«اهورامزدا» بر فراز آن مورد پرستش قرار می گرفته است.(لطفی زاده،1379،ج3،ص177)

عکس (2-21)چشمه سمت چپ طاق یستان عکس(2-22) چشمه سمت راست طاق بستان

2-20-2 نقوش برج
سته طاق بستان:
در نزدیکی چشمه ها و در جهت شمالی و بر پای کوه «پرو» آثار معروفی از عهد ساسانیان بر جای مانده که شامل:«نقش اردشیر دوم است که بر روی سنگی حجاری شده پادشاه در میان و در دو طرف و اهورامزدا و مهر قرار دارند(عکس نقش برجسته اردشیر دوم در وسط ،اهورامزدا راست،مهر چپ)زیر پای پادشاه و اهورا مزدا دشمنی بر زمین افتاده است»(لطفی زاده،1379،ج3،ص177)و نیز مهر شاخه برسم بر دست گرفته و کلاهی همانند اشعه خورشید بر سر دارد که از آن نوارهای مواج بسیار زیبایی آویزان است.این ایزد بر روی گل نیلوفر ایستاده است.
عکس (2-23)نقش برجسته اردشیر دوم در وسط ،اهورامزدا راست،مهر چپ

در طرفین قسمت داخلی طاق دو ستون نما از سنگ تراشیده شده

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخی بگذارید