پایان نامه درباره دسترسی به اطلاعات و حقوق مالکیت فکری

1 – تشویق به خلق دانش و نوآوری :
ایده ها و ابتکارات معمولا با صرف هزینه و زمان به دست می آیند اما به سادگی قابل تقلید و استفاده هستند . این امر از انگیزه افراد برای تلاش در جهت نوآوری و طرح ایده های نو می کاهد . اما در صورتی که مبتکر و نوآور بداند که از دست آورد های سرمایه های فکری اش حفاظت می شود این انگیزه در او تقویت خواهد شد
2 – حفظ دانش در سازمان :
با وجود قوانین مالکیت فکری ، یک طرح و ایده در صورت لزوم در انحصار سازمان و سرمایه گذار می ماند و سود و بازده آن به سازمان خواهد رسید و این امر تشویقی است برای سازمان ها و سرمایه داران تا بر روی توسعه ی سرمایه های فکری و دانش حاصل از آن سرمایه گذاری نمایند .
3 – حفاظت از هویت و مشخصه های ابداعات :
درصورت عدم وجود قوانین مالکیت فکری این امکان وجود داشت که پس از مدتی با دخالت ها و تغییرات اعمال شده توسط سایرین بر روی یک طرح یا اثر ، آن چه باقی می ماند تفاوت زیادی با مقصود سازنده داشته باشد و اهداف و ویژگی های اصلی مورد نظر او به کلی از بین برود. در صورتی که با وجود این قوانین ، اثر اصلی و ماهیت آن حفظ خواهد شد(خدایاریان , جهانگرد , 1384 , ص37)

گفتار اول : ویژگی های حقوق مالکیت فکری
حقوق مالکیت فکری دارای جنبه های مالی و اخلاقی است که در ذیل به اجمال به برخی از آنها پرداخته میشود .
بند الف : غیر مادی بودن حقوق مالکیت فکری
از ویژگی های حقوق مالکیت فکری که مشترک میان هر دو جنبه ی آن می باشد غیر مادی بودن این حقوق است .موضوع یک مالکیت فکری یک شی ء مادی قابل لمس و تجسم نیست و فاقد هر گونه شکل و جسم است هر چند که شکل یا متن و مجسم شدن و به عبارتی پدید آوردن یک آفرینه از عناصر تحقق این مالکیت می باشد .البته باید مطرح شود که غیر مادی بودن دلیل بر آن نیست که وجود واقعی این حقوق را مورد تردید قرار داد بلکه همانگونه که اشیاء مادی همانند یک قطعه زمین , بدون حمایت و اعتبار قانونگذار موجودیت دارند حقوق فکری و معنوی و موضوع آنها هم شبیه به اموال مادی بوده و وجود دارند . ( عابدی درچه , 1377 , ص 48 )
بند ب : انحصاری بودن حقوق مالکیت فکری و جمع آن با ماهیت وقف
حقوق مالکیت فکری انحصاری می باشد به این معنا که مالک و افراد ماذون از طرف او میتوانند هر تصرفی را که مایل باشند در چارچوب قانون انجام دهند و مانع از انتفاع و تصرف دیگران نیز بشوند . حقوق (مالکیت) فکری مثل هر مال دیگری به تناسب ویژگیهای خود قابل قبض و اقباض هستند و میتوانند برای تمام مدت خود (به طور ابدی) و با قطع ارتباط از سوی صاحب آنها، وقف شوند هم چنین از آثار انحصاری بودن حقوق مذکور قابلیت استناد آنها در مقابل همگان است(همان , ص49).
بند ج : موقتی بودن حقوق مالکیت فکری
یکی از ویژگی های جنبه مالی حقوق مالکیت فکری ؛ برخلاف مالکیت سنتی محدود بودن آن در زمان یا موقتی بودن آن است .یعنی حق استفاده و بهره برداری برای مالک محدود بوده و مقید به زمان می باشد .البته لازم به ذکر است که همه ی مصادیق حقوق مالکیت فکری موقتی محسوب نمی شوند .از جمله اینکه در مدت اعتبار علامت تجاری مقرر می دارد ” مدت اعتبار ثبت علامت ده سال از تاریخ تنظیم اظهارنامه ثبت آن می باشد .این مدت با درخواست مالک آن برای دوره های متوالی ده ساله با پرداخت هزینه مقرر قابل تمدید است ” نکته قابل ذکر این است که از باب جنبه ی اخلاقی حقوق مالکیت فکری باید بگوئیم که در این مقوله مقید به زمان محدود و معین نمی باشد یعنی هر گز نمی توان اینگونه فکر کرد و تلقی کرد که اثری که امسال پدید آورنده آن شخص خاصی است چند سال دیگر فرد دیگری به عنوان پدید آورنده آن معرفی شود .( امامی , ت , 1387 , ص 63 )
بند د : مبتنی بر دانش و اطلاعات بودن حقوق مالکیت فکری
تعریف دقیقی از اطلاعات وجود ندارد ولی بدون شک هر اطلاعات و دانشی ارزش مالی ندارد. نه تنها افکار و اندیشه به تنهایی حمایت نمی شود بلکه اطلاعات و دانش خارج از اذهان نیز به طور مطلق مورد حمایت نیست. دنیای حاضر ” عصر اطلاعات ” است و ارزش اطلاع رسانی و دسترسی به اطلاعات بسیار زیاد است و هرجا اطلاعات ازرشمند تلقی شود حقوق مورد بحث احترام و ازرش بیشتری خواهند داشت. همه انواع حقوق مورد بحث مبتنی بر دانش و اطلاعات هستند. این امر به نوبه خود متضمن آثاری است.
علاوه بر مواردی که ذکر شد جا دارد به موارد دیگری نیز اشاره شود از جمله اینکه در جنبه مادی حقوق مالیت فکری دارای محدودیت مکانی است یعنی حمایت از حقوق مادی مالک تنها محدود به قلمرو جغرافیایی کشوری است که حقوق مالکیت معنوی در آن کشور به وجود آمده است .
البته از جنبه معنوی عدم محدودیت مکانی وجود دارد یعنی منظور از محدود نبودن به مکان این است که تفاوتی ندارد که اثر یک پدید آورنده در چه محل و کشوری پدید آمده یا عرضه گردیده است .
از سایر موارد غیر قابل انتقال بودن است یعنی حمایت از شخصیت پدید آورنده اقتضاء می کند حقوق معنوی او بعد از مرگ به وسیله ی کسانی که قائم مقام او هستند اعمال شود و از طرفی نباید حقوق مزبور با فوت پدید آورنده از بین برود . ( صفایی , 1383 , ص43)
ضمنا باید عنوان کرد که جنبه اخلاقی مالکیت فکری به دلیل وابستگی با شخصیت پدید آورنده و تظاهر شخصیت پدید آورنده در آنها قابل اسقاط نمی باشند . به عبارتی پدید آورنده نمی تواند مالکیت خود را که از جهت اخلاقی نسبت به اثر به وجود آمده اسقاط نماید در ضمن حقوق ایران در خصوص قابل توقیف نبودن حقوق اخلاقی مالکیت فکری ساکت است با وجود این نتیجه منطقی و عقلایی غیر قابل انتقال بودن و غیر مادی بودن این حقوق آن است که قابل توقیف نباشد .بنابر این اگر خود اثر ادبی یا هنری به عنوان حقوق مالی و نتایج مالی از آن قابل توقیف است اما طلبکاران پدید آورنده نمی توانند حقوق اخلاقی مالکیت فکری را توقیف کنند . هرچند قوانین مالکیت فکری در راستای حفاظت از سرمایه های فکری و اعطای حقوق مبتکران و نوآوران پدید آمده اند اما در بعضی موارد نارسایی هایی دارند و مشکلاتی را در پی خواهند داشت .عده ای این اشکال را بر مالکیت فکری وارد میدانند که با حمایت از مالکیت فکری و ایجاد انگیزه برای پدید آورنده ، ممکن است آزادی استفاده دیگران گرفته شود و امکان بهره گیری کامل از دست آوردهای سرمایه فکری از بین برود و از طرفی به انحصار در آمدن نتایج سرمایه فکری و ثبت ایده ها برای اشخاص و سازمان ها، اگر چه از یک طرف موجب ایجاد انگیزه میشود اما از طرف دیگر میزان تولید پدیده فکری را پایین می آورد .پاسخ به این اشکال را میتوان این گونه بیان کرد : حمایت از پدیده فکری و شناخت حقوق پدیدآورنده مانع آزادی دیگران نمی شود بلکه مانع بهره برداری رایگان از آن می شود. علاوه بر این با وجود حمایت قانونی از مالکیت فکری ، پدید آورنده میتواند یافته های علمی خود را در جامعه مطرح کند تا دیگران از نتیجه افکار او بهره مند شوند ، اگر از اثر او حمایت نشود چه بسا پدید آورنده به سوی مخفی نگه داشتن نتایج پژوهش و کار فکری خود هدایت گردد .این اصل که حمایت از سرمایه فکری شخص و قبول مالکیت فکری، برای او و دیگران نسبت صرف هزینه و زمان برای پرورش سرمایه های فکری و دستیابی به نوآوری ، ایجاد انگیزه می کند مورد پذیرش قرار گرفته است .با نگاه اقتصادی به مالکیت فکری ، پدیدآورنده در صنف تولید کننده و کسانی که از آثار فکری او استفاده میکنند در طبقه مصرف کننده قرار میگیرند . حال اگر نظام مالکیت فکری را بپذیریم ، میزان فایده ی یک پدیده فکری به میزان مصرف آن بستگی دارد هر مقدار مصرف کالا افزایش یابد ، فایده حاصل برای تولید کننده بیش تر می شود در نتیجه افراد صاحب فکر و خلاق ، توجه خود را به خواست مصرف کننده معطوف می دارند.(اسدی , 1390 , ص49)
گفتار دوم : توجیه نظری وقف حقوق مالکیت فکری از دیدگاه حقوق موضوعه
بند الف : توجیه وقف اموال غیر مادی ( مالکیت فکری ) از دیدگاه حقوق موضوعه
شناسايي حقوق اموال غيرمادي از دستاوردهاي جديد بشري و تابع نيازهاي امروزه انسان است. در مقابل، وقف از احکام امضايي فقه اسلامي است. با در نظر گرفتن شرايط قانوني و فقهي وقف، شبهات زيادي در مورد قابليت وقف حقوق (مالکيت) معنوي به وجود مي آيد. ادعاي عدم امکان وقف حقوق (مالکيت) معنوي ناشي از دو نوع استدلال است: شرايط و ويژگي هاي مال موضوع وقف و خود وقف و خصايص و ويژگي هاي حقوق (مالکيت) معنوي
بطلان وقف حقوق (مالکيت) معنوي به دليل ويژگي هاي خود نهاد وقف:  
در اين مورد چند استدلال مختلف مطرح مي شود: