پایان نامه درباره سرمایه اجتماعی و مسئولیت‌پذیری

سطوح تجزیه‌وتحلیل
اجتماعي
ميان فردي
فردي
منفي
ميزان ‌قدرت- خودكشي و بزه‌کاری
پرخاشگري و خشونت
بی‌هنجاری و ازخودبیگانگی
مثبت
سرمايه اجتماعي و تأثیر جمعي
مبادله انواع حمايت اجتماعي و اعتماد اجتماعي
ابعاد اجتماعي سلامت كييز
منبع: (کییز و شاپیرو، 2004: 353)
بر اساس اين جدول كييز در سطح تحليل فردي 5 شاخص را براي بررسي سلامت اجتماعي پيشنهاد ميكند كه عبارت است از:
1- شكوفايي اجتماعي: منظور اين است كه جامعه به شكل مثبت در حال رشد است. فكر كردن به اينكه جامعه پتانسيل رشد به شكل مثبت را خواهد داشت و می‌تواند اين توانمندي را به شكل بالفعل درآورد. «شكوفايي اجتماعي عبارت از ارزيابي توان بالقوه مسير تكامل اجتماع است و باور به اينكه اجتماع در حال يك تكامل تدريجي است و توانمندی‌های بالقوه‌ای براي تحول مثبت دارد كه از طريق نهادهاي اجتماعي و شهروندان شناسايي می‌شود. افراد سالم در مورد شرايط آينده جامعه اميدوار و قادر به شناسايي نيروهاي جمعي هستند و معتقدند كه خود و ساير افراد از اين نيروها و تكامل اجتماع سود می‌برند» (عبدالله تبار و همكاران، 1388: 176). بر اين اساس شهروندي كه در جامعه از اين رشد برخوردار باشد، باور دارد كه خود سازنده سرنوشت خويش و ديگران هست. پس خود را در حال تحول مستمر و داراي نيروهاي بالقوه می‌داند كه تلاش می‌کند تا اين نيروها را شكوفا سازد. بنابراين افرادي كه واجد اين سطح مطلوب از بعد سلامت اجتماعي هستند به وضعيت كنوني و آينده امیدوارترند و معتقد بر اين هستند كه دنيا مكاني به مكاني بهتر براي همه افراد تبديل خواهد شد.
2- همبستگي (انطباق) اجتماعي: درك كيفيت، سازمان‌دهی و عملكرد دنياي اجتماعي در اين بُعد موردنظر است. شهروند سالم ازنظر اجتماعي سعي می‌کند تا در مورد دنياي اطراف خود اطلاعات بيشتري داشته باشد تا خود را بتواند با ديگران كه همان جامعه و خارج از او هستند تطبيق دهد، درواقع نام ديگر اين بعد همان انطباق اجتماعي است. در اين بُعد «اعتقاد به اينكه اجتماع قابل‌فهم، منطقي و قابل پیش‌بینی است. افرادي كه ازنظر اجتماعي سالم‌اند نه‌تنها درباره نوع جهاني كه در آن زندگي می‌کنند، بلكه همچنين راجع به آنچه اطرافشان رخ می‌دهد علاقه‌مند بوده و احساس می‌کنند قادر به فهم وقايع اطرافشان هستند. اين مفهوم در مقابل بی‌معنایی در زندگي است و در حقيقت دركي كه فرد نسبت به كيفيت، سازمان‌دهی و اداره دنياي اجتماعي اطراف خود دارد» (كييز و شاپيرو،2004: 7).
3-پذيرش اجتماعي: اين بعد از سلامت اجتماعي اشاره به اين می‌کند كه پذيرش ديگران نسخه اجتماعي پذيرش خود می‌باشد. درواقع «افرادي كه نگرش مثبتي به شخصيت خود دارند و جنبه‌های خوب و بد زندگي را توأمان می‌پذیرند افراد داراي سلامت رواني و اجتماعي هستند. منظور از پذيرش اجتماعي درك فرد از جامعه با توجّه به خصوصیات ساير افراد است. پذيرش اجتماعي شامل پذيرش ديگران، اعتماد به خوب بودن ذاتي ديگران و نگاه مثبت به ماهيت انسان‌هاست كه همگي آن‌ها باعث می‌شود فرد در كنار ساير اعضاي جامعه انساني احساس راحتي كند. كساني كه ديگران را می‌پذیرند به اين درك رسیده‌اند كه افراد به‌طورکلی سازنده هستند. همان‌گونه كه سلامت رواني شامل پذيرش خود می‌شود، پذيرش ديگران نيز در جامعه می‌تواند به سلامت اجتماعي بيانجامد» (هزارجریبی و همكار،1391: 315).
4- مشاركت اجتماعي: در مشاركت اجتماعي افراد احساس می‌کنند كه چيزي باارزشی براي عرضه به اجتماع دارند، شهروندان تصور می‌کنند كه در فعاليت روزمره‌شان به‌واسطه اجتماع باارزش شمرده می‌شود. هالبواكس در تعريف مشاركت اجتماعي بيان می‌کند كه «درگيري ارزش‌های جامعه‌ای كه فرد در آن عضو است. هرگاه افراد در بطن ارزش‌ها و هنجارهاي خود، زندگي كنند، درواقع در حيات اجتماعي مشاركت دارند» (توسلي،1382: 75). بر اين اساس مشاركت اجتماعي باوري است كه طبق آن فرد خود را عضوي حياتي از اجتماع می‌داند و اين افراد تلاش می‌کنند كه احساس دوست داشته شدن را داشته باشند و در دنيايي كه صرفاً به دليل انسان بودن براي آن‌ها ارزش قائل است سهيم باشند. همچنين مشاركت اجتماعي می‌تواند بيانگر ارزيابي فرد از ارزش اجتماعي خود باشد. از بُعد سلامت اجتماعي اين شاخص عبارت از «اين احساسي كه افراد چيزهاي باارزشی براي ارائه به جامعه دارند. اين تفكر كه فعالیت‌های روزمره آن‌ها به‌وسیله جامعه ارزش‌دهی می‌شود. در حقيقت مشاركت اجتماعي باوري است كه طبق آن افراد خود را عضو حياتي اجتماع می‌داند و فكر ميكند چيز ارزشمند براي عرضه دنيا دارد. اين افراد تلاش می‌کنند تا در دنياي كه صرفاً به دليل انسان بودن براي آنان ارزش قائل است سهيم باشند» (سام آرام، 1388: 19). مشاركت اجتماعي همچنين شبيه به مفاهيم مسئولیت‌پذیری و خودكارآمدي به‌صورت توأمان است و فرد خودكار می‌تواند رفتارهاي معيني را انجام داده و مقاصد خاصي را به اتمام برساند و مسئوليت اجتماعي يعني ايجاد تعهدات شخصي در ارتباط با اجتماع.
5- انسجام اجتماعي: ارزيابي يك فرد با در نظر گرفتن كيفيت همراهي او با جامعه اطرافش می‌باشد. «انسجام اجتماعي، ارزيابي فرد از كيفيت روابطش در جامعه و گروه‌های اجتماعي است. فرد سالم احساس می‌کند كه بخشي از اجتماع است و خود را با ديگراني كه واقعيت اجتماعي را می‌سازند، سهيم می‌داند. از ديدگاه دوركيم (به نقل از كييز 1998) سلامت و يگانگي اجتماعي، روابط افراد را با يكديگر از طريق هنجارها منعكس ميكند. مفهوم انسجام اجتماعي در برابر بيگانگي و انزواي اجتماعي قرار می‌گیرد، بيگانگي اجتماعي يعني شكاف بين فرد و اجتماع. بيگانگي يعني مردود شمردن اجتماع و باور به این‌که اجتماع ارزش‌های شخصي و شیوه‌های زندگي فرد را منعكس نمی‌کند. انزواي اجتماعي يعني شكستن روابط حمايت گر شخصي. بنابراين فردي كه از انسجام اجتماعي برخوردار است نسبت به اجتماع خود احساس نزديكي و گروه اجتماعي خود را منبعي از آرامش و اعتماد می‌داند» (عبدالله تبار و همكاران، 1388: 175-174). درواقع احساس تعلقي كه بين شهروندان به وجود می‌آید می‌تواند جنبه‌ای محوري در امر سلامت داشته باشد، لذا يكپارچگي با ديگران در محيط و جامعه اطراف می‌بایست حاصل تجربه مشترك شباهت با ديگران باشد. سام آرام در اين راستا بيان می‌کند كه: «انسجام اجتماعي به معناي احساسِ بخشي از جامعه بودن، فكر كردن به اينكه فرد به جامعه تعلق دارد، احساس حمايت شدن از طريق جامعه و سهيم داشتن در آن می‌باشد. بنابراين انسجام اجتماعي آن درجه‌ای است كه در آن مردم احساس می‌کنند كه چيز مشتركي بين آن‌ها و كساني كه واقعيت اجتماعي آن‌ها را می‌سازند وجود دارد مثل همسایه‌هایشان» (سام آرام،1387: 7).
در این پژوهش اعتقاد بر این است که فرد سالم ازنظر اجتماعي زماني عملكرد خوب دارد كه اجتماع را به‌صورت يك مجموعه معنادار و قابل‌فهم و بالقوه براي رشد و شكوفايي بداند و احساس كند كه متعلق به گروههاي اجتماعي خود است و خود را در اجتماع و پيشرفت آن سهيم بداند. سلامت اجتماعي فردي به چگونگي وضعيت ارتباط فرد با ديگران در جامعه يا همانند جامعه‌پذیری و سرمایه اجتماعی آن اشاره دارد.
در این تحقیق طبق جدول 3-2 از شاخص سلامت اجتماعی در سطح تجزیه و تحلیل فردی-مثبت که همان ابعاد اجتماعی سلامت کییز است، مورد استفاده قرار گرفته شده است.
شاخصهها و گویههای متغیر وابسته (سلامت اجتماعی)
شاخص
گویهها