دانلود پایان نامه

در این علم تعبیرهای متفاوتی از محیط وجود دارد. بعضی از جامعه‌شناسان از عبارت محیط به جای محیط اجتماعی استفاده می‌کنند و منظور سازمان‌ها و نهادهای اجتماعی موجود در جامعه است. در حالی که عده‌ای دیگر آن را در برابر مفهوم جامعه قرار می‌دهند و از طریق این علم می‌خواهند به حل مسایل و مشکلات محیطی بپردازند.
روانشناسی
در روانشناسی منظور از محیط مکان زندگی مردم و شخصیت‌های موجود در جامعه است. روانشناسی محیطی در پی آن است که به ادراک افراد از محیط پی ببرد.
2-3-2- مفهوم محیط شهری
مفهوم محیط شهری که از آن به تعابیر مختلفی همچون فضای شهری و چشم انداز شهری یاد می‌شود چیزی بیشتر از محیط کالبدی و ساخته شده شهری است. به عبارت دیگر تعاملات و روابط اجتماعی، پیوندهای عاطفی و … نیز جزیی از این محیط به شمار می‌رود. به عبارت دیگر، محیط شهر یا فضای شهری به قول “اسوالد اسپینگلر” چیزی بیش از مجموعه افراد انسانی و امکانات اجتماعی، خیابان‌ها، ساختمان‌ها، چراغهای برق، قطارهای زیرزمینی، تلفن‌ها و مانند اینهاست؛ چیزی است بیش از سازمان‌ها و بخش‌های اداری، دادگاهها، بیمارستان‌ها، مدرسه‌ها و نظایر اینها. شهر عمدتا قلمروی ذهنی است؛ جهانی است از سنت‌ها و آداب و رسوم و گرایش‌های سازمان یافته و عواطف و چیزهایی از این دست (غراب،1380: 88-87).
بدین ترتیب می‌توان گفت، عناصر سازنده شهر را سه محیط کالبدی و فیزیکی، محیط اجتماعی و محیط نمادین تشکیل داده است. این سه محیط در کلیتی واحد به نام “شهر” تبلور می‌یابد. منظور از محیط کالبدی، ساختمان‌ها، بزرگراهها، میدان‌ها، مراکزاداری، پیاده‌روها و نظایر اینهاست. محیط اجتماعی، اشاره به روابط خاص شهری میان شهرنشینان همراه با قواعد و نظام حاکم بر آن روابط دارد. منظور از محیط فرهنگی یا نمادین نیز، مجموعه‌ای از علایم و نشانه‌هایی است که معناهای خاص را در ذهن شهرنشینان و انسان شهری متبادر می‌کند. این سه محیط کلیت شهر را می‌سازند و با تاثیرگذاری بر یکدیگر و بر انسان ساکن در آن اشکال مختلفی از محیط‌های شهری را شکل می‌دهند(همان: 88).
نمودار (2-2): عناصر سازنده محیط شهری
محیط کالبدی و فیزیکی
محیط اجتماعی
محیط نمادین و فرهنگی
محیط کالبدی و فیزیکی
محیط اجتماعی
محیط نمادین و فرهنگی
ماخذ: غراب،1380: 88
2-3-2-1- ابعاد کالبدی محیط و تاثیر آن بر ارتقای زندگی
ابعاد کالبدی محیط را می‌توان در موارد زیر جستجو کرد:
1ـ فضای سکونتی (مسکونی): فضاهای مسکونی شهری (بدون در نظر گرفتن ابعاد مالی) از دو عامل مهم شکل می‌گیرد:
ـ زمین: محلی که خانه در آن شکل می‌گیرد.
ـ ساختمان: اسکلتی که خانه را در بر می‌گیرد. البته در تقسیم‌بندی دیگری فضای مسکونی را به دو قسمت سرپوشیده (خانه) و سرباز (فضای سبز شخصی وابسته به خانه) تقسیم‌بندی می‌کند.
2ـ فضاهای عمومی: هرگونه اظهار نظر در مورد اینکه عناصر تشکیل دهنده عرصه عمومی شکل ساخته شده، چیست شاید طی زمان تغییر پیدا کند(لنگ، 1381: 19).
در تعریفی عرصه عمومی از آن دسته مکان‌هایی تشکیل می‌شود که همه به آن دسترسی داشته باشند. گر چه این دسترسی ممکن است در زمان‌هایی محدود شده باشد. این مفهوم هم فضاهای درونی و هم بیرونی را شامل می‌شود. فضاهای بیرونی مانند: خیابان‌ها، میادین و پارک‌ها و فضاهای درونی مانند رواق‌ها، سالن‌های ایستگاه قطار و ساختمان‌های عمومی و فضاهای دیگری که عامه مردم به آن دسترسی دارند، نظیر فضاهای داخلی مجتمع‌های تجاری(لنگ، 1381: 18). فرانسیس تیبالدز (1992) فضاهای عمومی را مهم‌ترین بخش شهر می‌داند و معتقد است که این فضاها، مکان‌هایی‌اند که بیشترین برخوردها و کنش‌های متقابل میان افراد در آن‌ها به وقوع می‌پیوندد و شامل تمامی بخش‌های شهرند که مردم دسترسی فیزیکیبه آن دارند. بنابراین مرزهای این فضاها، خیابان‌ها، پارک‌ها یا میدان‌ها با بناهایی که آن‌ها را محدود می‌سازند، تعیین می‌شوند (تیبالدز، 1385: 1). در تعریفی دیگر فضای عمومی را می‌توان به مثابه فضایی تعریف کرد که اجازه می‌دهد مردم به آن دسترسی داشته باشند و فعالیت‌هایی در آن صورت پذیرد و فضایی است که یک سازمان عمومی آن را کنترل می‌کند، و فضایی است که در جهت منافع عموم تامین و اداره می‌شود(مدنی پور، 1387: 216-215).
3ـ شبکه ارتباطی: هر چند که با توجه به مباحث بالا می‌توان دسترسی‌ها و شبکه ارتباطی را جزء فضای عمومی به شمار آورد. اما از آن جهت که یک عنصر اساسی در کالبد و سیمای شهر است و می‌توان نقش مهمی برای آن در ارتباط عناصر کالبدی شهر در نظر گرفت به عنوان یک بعد از ابعاد کالبدی شهر مورد توجه قرار می‌گیرد. از این رو بزرگانی همچون لینچ عامل مسیر یا راه را به عنوان یکی از پنج عامل کلیدی سیمای شهر معرفی می‌کند.
نظام ارتباطات و یا شبکه ارتباطی را می‌توان به ایجاد ارتباط میان اجزا یا به بیان درست‌تر به ایجاد ارتباط بین عملکردهای گوناگون شهر تعریف کرد که خود دارای دو وجه عملکردی و کالبدی است. به عبارت دیگر، فضای ترافیک جریان حمل و نقل و ترافیک (آمد و شد) در شهرها، همان شبکه ارتباطی یا خیابان‌ها و کوچه‌هاست که خود، سازمان و سلسله مراتبی خاص دارد. شبکه ارتباطی در شهرهای گوناگون و دردوره‌های متفاوت بر حسب نوع وسائط نقلیه و تنوع مکانی شهر، اشکال یا ساختارهای گوناگون می‌یابند که خود یکی از شاخص‌های استخوانبندی شهر است(سعیدنیا، 1381: 11).
4ـ فضای کار و اشتغال: فضای کار و اشتغال که از آن به عنوان کاربری تجاری یاد می‌شود، یکی از ابعاد محیط کالبدی و فضاهای شهری است. وجود مکان‌هایی مانند بازار از روزگاران قدیم در شکل‌دهی به بافت شهرها موثر بوده است. چنان که به عنوان یکی از عناصر شهر معرفی می‌شد.
تاثیر هر یک از ابعاد کالبدی محیط در کیفیت و ارتقای زندگی بر هیچ کسی پوشیده نیست. برنامه‌ریزان شهری علاقه و توجه زیادی به ارتباط بین ابعاد کالبدی محیط و کیفیت حیات اجتماع دارند. فضاهای عمومی بسیاری از شهرهای اروپایی، نمونه‌های برجسته و سودمندی از چگونگی و توانایی برنامه‌ریزی و طراحی خلاق شهری در افزایش و بهبود این کیفیت محسوب می‌شوند.
سالن‌هاي اجتماعات شهر، اداره‌های پست، مدارس، بيمارستان ها و ساير تسهيلات زيرساختي، بخش‌هاي اصلي چشم انداز اجتماع محلي را تشکيل مي‌دهند و تاثيرات مشخصي بر وجوه زيبايي شناسي آن دارند .فضاهاي عمومي از قبيل بولوارها، پارکها، آبنماها و باغها نيز در کنار اين تسهيلات در کيفيت محيط مناظر، بوها، صداها و احساسات شريک‌اند .علاوه براي ننگهداري و نوسازي دائمي اين تسهيلات و فضاها حتي مي‌تواند ازکيفيت آن‌ها درطراحي اوليه مهم‌تر باشد (استین، 1380: 81).