جنگ ایران و عراق، محصولات کشاورزی

بهره زیادی می‌گیرند و کاربرد آن به عنوان روانداز و محافظ سرما است. جاجیم مناسبترین‌ چیزی بود که‌ قدیمیها روی‌ کرسی‌ میانداختند، جاجیم چیچکله ‎با ترکیبی از رنگهای و نقوش لوزی‌ داخل‌ الوان راه راه آن در ده‌ و شهر از همه ‌مشهور بود با متروک‌ شدن کرسی‌ زغالی‌ بافت‌ و مصرف جاجیم در شهرها و حتی در‎ ‎‌شهرستانهای دور و نزدیک‌ نیز به فراموشی‌ میرفت‌ ولی‌ روستائیان طبق عادت‌ قدیمی ‌مناسبترین‌ روانداز کرسی‌ زمستانی‌ را رها نساختهاند و پیرزنهای دهاتی‌ همچنان جاجیم ‌خودشان را در زمستان و تابستان در فضای باز اطراف خانه‌ و میدان ده‌ و یا هر مکانی‌ که‌ ‌امکان داشته باشد دراز میکنند و سه‌ پایه‌ مخصوص آن را بر پا میدارند و جاجیم می‌بافند. ‌بافت‌ جاجیم در اکثر قریب‌ باتفاق دهات و مناطق روستائی‌ ایران مرسوم است‌ تنها تفاوت‌ و ‌امتیاز جاجیم بعضی از مناطق نسبت به‌ سایر جاها ترکیب رنگ‌ و ظرافت‌ نخ‌ و نقوشی‌ است‌ که‌ ‌روی‌ آن ایجاد میکنند جاجیم‌بافی به عنوان یکی از صنایع دستی در ایران رایج در بعضی استان‌ها از جمله آذربایجان شرقی، اردبیل، کرمانشاه، کردستان، همدان و فارس است که از دیرباز بین خانواده‌های روستایی و عشایر رواج داشته‌است. جاجیم به عنوان زیرانداز استفاده می‌شود و همچنین هنگام کوچ عشایر برای بسته‌بندی و جابه‌جایی اسباب و لوازم و گاهی به ‌عنوان بالاپوش گرم مورد استفاده قرار می‌گیرد. حتی در بین برخی از خانواده‌های روستای جاجیم را به ‌عنوان چشم‌روشنی و جهیزیه نوعروسان هدیه می‌دهند و به‌عنوان یادگاری ارزنده سال‌ها در خانوارها باقی می‌ماند (همان، ۱۳۷۴: ۸۸).
مواد اولیه جاجیم پشم است و بافت آن شبیه گلیم است، با این تفاوت که جاجیم در چهار تخته بافته می‌شود و پس از بافتن به هم متصل و دوخته می‌شود. در منطقه اورامان و ثلاث باباجانی زنان جاجیم‌هایی را با نقوش متنوع و جنس مرغوب می‌بافند که در نوع خود کم‌نظیر است (همان، ۱۳۷۴: ۸۸).

حصیربافی
حصیربافی به معنی بافت رشته‌های حاصل از الیاف گیاهی (سلولزی) به کمک دست و ابزار ساده دستی است که طی آن محصولات مختلفی مانند زیرانداز، سفره حصیری، انواع سبد، انواع ظرف و … تولید می‌شود. حصیربافی خود بامبوبافی، مروارید بافی، تِرکه بافی، چم بافی و سبد بافی را نیز شامل می‌شود. چیغ بافی نیز در زیرمجموعه حصیربافی قرار می‌گیرد با این تفاوت که در روند بافت علاوه بر الیاف گیاهی از نخ پشمی رنگ شده نیز برای ایجاد نقش و طرح‌های سنتی استفاده می‌گردد (همان، ۱۳۷۴: ۸۸).

۳-۲- ۳- بررسی ویژگیهای اقتصادی شهر قصرشیرین
۳-۲- ۳-۱- صنایع و معادن
صنایع قصر شیرین به دو دسته صنایع تولیدی و صنایع دستی تقسیم میشود. صنعت نفت در محدوده این شهرستان پایه‌ریزی و تشکیل شده و جمعیت زیادی را از اطراف، به خود جذب نموده است. مهم‌ترین منابع زیرزمینی قصر شیرین نفت است. اولین چاههای آن در «نفت شهر» در سال ۱۳۰۸ برابر با ۱۹۲۹ با فعالیتهای پی‌گیر اکیپ نفت انگلیس به سرپرستی ویلیام دارسی به نفت رسید (میراث فرهنگی قصرشیرین، ۱۳۹۲).

۳-۲-۳-۲-کشاورزی و دام داری
عبور رود حلوان از میان شهر، سبب حاصلخیزی زمینها و باغهای فراوان شهرستان قصر شیرین شده و سدی که بر این رود زده شده مایه رونق کشاورزی منطقه شده است. در قصر شیرین درصدی از مردم به کشاورزی و بیش‌تر مردم به امور بازرگانی و دولتی اشتغال دارند. محصولات کشاورزی این شهرستان را گندم، جو، تره بار، مرکبات، انگور و خرما تشکیل‌میدهند.آب مورد نیاز برای‌کشاورزی این منطقه، از رود و چاه‌ها تأمین‌میشود. در زمینه دام‌داری قصر شیرین به علت داشتن مراتع قشلاقی از رونق خاصی برخوردار بوده و فرآوردههای دامی از جمله صادرات قصر شیرین به شمار می‌رود. محصولات گندم، جو، تره بار، روغن حیوانی، مرکبات، و خرما جزو محصولات صادراتی شهرستان محسوب میشوند می‌دهد (همان، ۱۳۹۳).  

۳-۲-۴- تاریخچه شهر قصرشیرین
۳-۲-۴-۱- قصر شیرین پیش از اسلام
قصر شیرین از شهرهای قدیمی و تاریخی استان کرمانشاه است و بنای آن را در آثار تاریخی و ادبی به خسرو پرویز نسبت می‌دهند وی در زمان پادشاهیش باغی وسیع با قصرهایی دلپذیر که متناسب با آب و هوای زمستان این ناحیه بود در این شهر بنا نهاد. پس از حمله عربها به امپراتوری ساسانیان، قصرهای خسرو پرویز به کلی ویران گشت. تا سال ۱۲۷۰. ق (برابر با ۱۸۵۳ میلادی)، قصرشیرین قصبه کوچکی بیش نبود (میراث فرهنگی قصرشیرین، ۱۳۹۲).
۳-۲-۴-۲- قصرشیرین پس از اسلام
ابودلف مسعر بن المهلهل الخزرجی در آغاز سده چهارم هجری قصرشیرین را به صورت شهری «دارای ساختمان های بلند و عظیم» که «دید انسان از تعیین ارتفاع آن عاجز، و فکر از پی بردن به آن قاصر است» توصیف کرده است (خزرجی، مهلهل،۱۳۸۴:۵۸). اما یعقوبی در سال ۲۸۷ قمری از ویرانههای قصر یاد می کند و ابن اثیر از تخریب بیشتر آن در طی زلزلهای در سال ۳۴۵ قمری خبر میدهد (سبحانی، ۱۳۸۰: ۳۳). حمدالله مستوفی در قرن هشتم هجری و در سال ۷۴۰ قمری (۱۳۴۰ میلادی) قصرشیرین را دارای هوایی بد و دارای بادهای سموم عنوان میکند و کاخ شیرین را «اندکی معمور» مینامد (مستوفی، ابی بکر، ۱۳۷۸).

۳-۲-۴-۳- قصر شیرین در دوران معاصر
اثر به جا مانده از بنای تاریخی مربوط به ۱۱۰ تا ۱۲۰ سال پیش در شهر قصرشیرین که در زمان جنگ هشت ساله ایران و عراق نابود شد. با آغاز جنگ ایران و ع
ر
اق در سال ۱۳۵۹ قصر شیرین نخستین شهر از ایران بود که توسط ارتش بعث عراق تسخیر شد. ارتش عراق با ورود به شهر به تخریب شهر پرداخت، چنانکه تمامی ساختمان‌های شهر در مدت کوتاهی ویران گشت و تنها یک ساختمان باقی ‌ماند که به عنوان مقر نیروهای بعثی مورد استفاده قرار می‌گرفت. آثار تاریخی شهر نیز همگی مورد تخریب قرار گرفتند. پس از پایان جنگ در سال ۱۳۶۷ اهالی شهر مجدداً به بازسازی شهر پرداختند و شهر را از نو بنا کردند. همچنین تعدادی از مردمان قصرشیرین در شهرستان ایوانغرب ساکن می‌باشند.

۳-۲-۵- بررسی جاذبههای شهر قصرشیرین
۳-۲-۵-۱- جاذبه زیارتی
– روایتگاه چم امام حسن در نزدیکی شهر قصرشیرین
– امامزاده سید علی در شهر سومار (میراث فرهنگی قصرشیرین، ۱۳۹۲).

۳-۲-۵-۲- جاذبههای تاریخی
– کاخ خسرو
در حاشیه شمالی شهر کنونی قصرشیرین و در نزدیکی آتشکده چهارقاپی، ویرانهایهای قصر خسرو پرویز دیده میشود. این بنا در جهت شرقی- غربی و به ابعاد ۲۸۵×۹۸ متر بر روی مصطبهای به ارتفاع هشت متر ساخته شده است. راه ورود به داخل بنا از طریق پلکان صورت میگرفت. در قسمت شرقی بنا، تالار ستوندار مسطیل شکلی دیده میشود و سقف آن به وسیله طاقهای آجری پوشش داده شده است، صورت میگیرد. در شمال و جنوب اتاق گنبددار، اتاقهای مستطیل شکلی وجود دارد که از طریق اتاق گنبد دار، قابل دسترسی بودهاند. هم چنین در پشت اتاق گنبد دار، حیاط مربع شکلی به ابعاد ۲۷×۲۷ متر با رواق ستون دار قرار دارد. اطراف این حیاط را اتاقهای متعددی فرا گرفته است. در قسمت غربی حیاط نیز ایوانی ساخته شده است که از طریق درگاهی به حیاط دیگر کاخ منتهی میشود. در اطراف این حیاطها نیز مجموعه اتاقها و اصطبلها قرار دارند. در قسمت شمالی تراس، چند خانه به صورت یک مجموعه دیده میشود. ظاهراً خانههایی که در قسمت مرکزی قرار دارند، حرم پادشاه و خانههای اطراف مکانی برای پذیرایی میهمانان بودهاست. در مورد این کاخ، مورخین و جغرافی نویسان ایرانی و عرب مطالب فراوانی نوشتهاند. آنها بر این اعتقادند که این کاخ توسط خسرو پرویز در میان باغ وسیعی ساخته شد و حیوانات وحشی با آزادی تمام در این مکان میزیستند و آب فراوانی از رودخانه الوند در این باغ جریان داشت. یاقوت حموی این کاخ را جزء عجایب جهان به شمار میآورد که در سال ۶۲۸ م توسط «هراکلیتوس» ویران شد تصویر (۳-۳) کاخ خسرو را نشان میدهد (میراث فرهنگی قصرشیرین، ۱۳۹۲).

تصویر شماره (۳-۳) کاخ خسرو قصرشیرین
منبع: میراث فرهنگی قصرشیرین: ۱۳۹۲

– آتشکده چهار قابی
چهار قاپو یا چهار قاپی به معنی چهار در از جمله آتشکدههای دوره ساسانی در شهر مرزی قصرشیرین است. این آتشکده از نوع آتشکدههایی است که دارای دالان طواف بوده و به مرور زمان رواق آن فرو ریخته است و تنها در برخی از قسمتها، آثاری از آن دیده میشود. این آتشکده اتاقی مربع شکل به ابعاد ۲۵×۲۵ متر است و سقفی گنبدی شکل به قطر شانزده متر داشت که متاسفانه اکنون اثری از آن باقی نمانده است و تنها بقایای گوشوارهها در چهار گوشه آن دیده میشود. این اتاق مربع شکل دارای چهار درگاه ورودی است که به رواق اطراف فضای مرکزی منتهی میشوند. در اطراف این بنا مجموعه اتاقها و فضاهایی وجود دارد که بخشهایی از آن در نتیجه کاوشهای باستان شناختی سالهای اخیر شناسایی شده است. این بنا با استفاده از مصالح محلی از قبیل لاشه سنگ و ملاط گچ ساخته شده و گنبد آن آجری بوده است تصویر (۳-۳) آتشکده چهار قاپی را نشان میدهد (میراث فرهنگی قصرشیرین، ۱۳۹۲).

تصویر (۳-۴) آتشکده چهار قاپی
منبع: میراث فرهنگی قصرشیرین، ۱۳۹۲
– بان قلعه
بنای معروف به بان قلعه یا قلعه خسرو در داخل شهر قصرشیرین، در کنار خیابان مدرس قرار دارد. این بنا امروزه به صورت تپه نسبتا بزرگی دیده میشود که تنها بخشی از ساخت و سازهای آن قابل رویت است. بر اساس نقشه ترسیمی دمورگان این بنا به صورت سکوی مربع شکلی به ابعاد ۱۴۵×۱۴۵ متر است که در بالای آن مجموعهای از واحدهای ساختمانی احداث شده است. راه دسترسی به این واحدها از طریق پلکانی است که در ضلع شمالی بنا قرار دارد. در هر این سکو شش برج مربع شکل مستحکم قرار گرفته و در اطراف این برجها نیز راهروهایی قرار دارد.برا ساس شواهد موجود، راهروی شمالی یه عرض ۸۵/۱ متر و طول ۱۴۵ متر و راهروی غربی به عرض ۱۰/۲ متر و طول ۱۴۵ متر است و یکی دیگر از راههای دسترسی به واحدهای داخل مجموعه از طریق این راهروها میباشد. متاسفانه واحدهای ساختمانی بالی سکو و همچنین راهرو و پلکانههای دسترسی به زیر خاک فرو رفته وتنها بخشی از دیوار و برجهای غربی قابل رویت است. بر اساس بخشهای باقی مانده هر یک از این برجها به فاصله تقریبی ۲۰/۲۰ متر تا ۸۰/۲۳ متر از یکدیگر قرار گرفتهاند. برج شماره یک به ابعاد ۳۰/۱۰ ×۳۰/۱۰ متر است و از ارتفاع آن ۴۰/۷ متر باقی مانده است. برج شماره دو به طول ۶۰/۹ متر، برج شماره سه به طول ۸۰/۲۳ متر، برج شماره چهار به طول ۶۰/۹ متر و برج شماره پنج به طول ۱۰/۱۱ متر است. هریک از این برجها مانند سایر قسمتهای بنا با لاشه سنگ و ملاط گچ چیده شده و سطوح آنها نیز با ملاط گچ اندود شده است. اگرچه برخی از پژوهشگران این بنا را قلعهای از زمان ساسانیان و بیانی صریحتر از زمان خسرو دوم (۶۲۸ – ۵۹۰ میلادی) میدانند، ولی واقعیت این که تا انجام کاوشهای باستان شناختی نمیتوان در مورد زمان ساخت و کاربری این بنای بسیار مهم اظهار نظر قطعی کرد (میراث فرهنگی
قصرشیرین، ۱۳۹۲).

– سیستمهای آبرسانی
در جبهه شمالی بنای معروف به عمارت خسرو به موازات جاده کمربندی قصرشیرین – خسروی، بقایای سیستمهای آبرسانی دوره ساسانی به طول ده کیلومتری قابل رویت است که در میان اهالی محل به” نهر شاهگدار” معروف است. این کانال از طریق بندی که در شمال شرقی روستای سید ایاز میباشد، آب رودخانه حلوان را به حاشیه شمالی شهر قصرشیرین انتقال میداده است. این کانال با استفاده از بلوکهایی از جنس سنگهای ماسهای خاکستری مایل به سبز رنگ و ملاط گچ ساخته شده است. در مورد اهمیت این کانال در دوره ساسانی همین بس که اکثر جغرافیانویسان ایرانی و عرب سده سوم ه. ق به بعد در مورد آن بحث کردهاند. در دوره پهلوی اول به منظور احیاء باغات و زمینهای کشاورزی قصرشیرین بند و کانال مذکور با لاشه سنگ و ملاط گچ بازسازی و احیا شده است. این کانال به عرض متوسط ۴۰/۳ متر است و از عمق آن در برخی قسمتها حدود یک متر باقیمانده است. دیوارههای این کانال به عرض هفتاد سانتی متر است که در فواصل معین به منظور استحکام بیشتر دیوارهها، پشتبندهای دو قلویی احداث شده است. از آنجا که ارتفاع دیوارههای این کانال در برخی قسمتها حدود هفتاد متر است، لذا در حد فاصل پشتبندها، دریچههایی جهت انتقال آب به منظور مشروب کردن زمینهای کشاورزی در دو طرف کانال ایجاد کردهاند تصویر(۳-۵) سیستمهای آبرسانی ساسانی قصرشیرین را نشان میدهد (میراث فرهنگی قصرشیرین، ۱۳۹۲)

تصویر (۳-۵): سیستمهای آبرسانی ساسانی قصرشیرین
منبع: میراث فرهنگی قصرشیرین، ۱۳۹۲
– کاروانسرای قصرشیرین 
 این کاروانسرا در داخل شهر قصرشیرین قرار دارد که متأسفانه در اثر حملات عراق آسیب زیادی دیده و تنها قسمت ورودی آن باقی مانده است ولی در سالهای اخیر میراث فرهنگی اقدام به بازسازی آن نموده است. این کاروانسرا نیز از نظر پلان تا حدودی شبیه کاروانسراهای صفوی بیستون و ماهیدشت میباشد به طوری که دارای ورودی طاق داری در ضلع جنوبی بناست که در هر طرف ورودی سکویی دراز ایجاد شده است. پس از ورودی، هشتی گنبد داری قرار دارد که از طریق آن میتوان وارد حیاط مرکزی شد. در چهار طرف این حیاط، ایوانهای بزرگی با طاق جناغی قرار دارد. همچنین در اطراف ضلع حیاط مرکزی تعدادی اتاق ساخته شده است در جلو هر یک از این اتاق ها ایوان کوچکی و در پشت اتاقها، اصطبلهای درازی احداث شده است. این کاروانسرا به وسیله لاشه سنگ و آجر ساخته شده است. حتی در برخی از قسمت‌های آن از جمله ورودی، از آجرهای بناهای ساسانی نیز استفاده کردهاند تصویر (۳-۶) کاروانسرای عباسی قصرشیرین را نشان میدهد (میراث فرهنگی قصرشیرین، ۱۳۹۲).

تصویر (۳-۶): کاروانسرای

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *